“ဟာ မီးပျက်သွားပြန်ပြီ”

“မီးတွေက ပျက်ချင်သလိုပျက်…လာချင်သလိုလာနေတာ” မီးလာ တဲ့ အချိန် လုပ်စရာရှိတာ အကုန်ပြေးလုပ်ရတာပဲ” အစရှိတဲ့ စကားသံတွေဟာ မြန်မာနိုင်ငံထဲက လျှပ်စစ်မီးမ ရရှိမှု အခက်အခဲကြောင့် ပြည်သူပြည်သားတွေကြား ငြီးတွားနေရတဲ့ စကားသံတွေပဲ ဖြစ်ပါတယ်။ လျှပ်စစ်မီး ပုံမှန်ရရှိမှုမရှိခြင်းကြောင့် စီးပွားရေးလုပ်ငန်းတွေ မချောမွေ့တာအပြင် အခြေခံလူတန်းစားတွေအတွက် နွေ ရာသီ ပူပူအိုက်အိုက်မှာပြဿနာတွေ ပိုကြုံတွေ့ရနိုင်တယ်လို့လည်း ခန့်မှန်းနေကြတာ ဖြစ်ပါတယ်။

ရန်ကုန်လို မြို့ပြကြီးမှာတောင် အမှောင်အတိဖြစ်နေတာကြောင့် ငွေကြေးတတ်နိုင်သူ တွေ က ဆိုလာပြား၊ ဘက်ထရီအိုး အင်ဗာတာတွေ အဆင့်ဆင့် ဝယ်သုံးကြသလို မတတ်နိုင်သူတွေ ကြတော့လည်း တရုတ်ပြည်ထုတ် ညမီး အိမ်လေး တစ်လုံးနဲ့ ကုန်ဆုံးဖြတ်သန်းနေရပါတယ်။ တစ်ဖက်မှာတော့ မြန်မာပြည်ကနေ အိမ်နီးခြင်းထိုင်းနိုင်ငံအပါအဝင် နိုင်ငံအချို့သို သဘာဝဓာတ်ငွေရောင်းချမှုတွေ ဆက်ရှိနေပေမဲ့လည်း ပြည်တွင်းမှာတော့ LNG ဂတ်စ်တွေက စျေးခုန်တက် နေတာ ကြောင့် မီးသွေးမီးဖိုတွေ အသုံးများကြသလို မီးလာတဲ့အချိန် ကိုစောင့်ကြရသူတွေလည်း ရှိပါတယ်။

ပြည်တွင်း မြို့ကြီးတွေကို လက်ရှိအုပ်ချုပ်နေတဲ့ စစ်ကောင်စီ အစိုးရအဖွဲ့အစည်းတွေကတော့ ဒါဟာလျှပ်စစ်ဓာတ်အားထုတ်လုပ်မှုတွေ မလုံမလောက် ဖြစ်နေတာကြောင့်ရယ်လို့ အ ကြောင်းပြ ကြေညာထားတာ တွေ့ရပါတယ်။ ကမ္ဘာအနှံ့ လျှပ်စစ်ဓာတ်အား ထုတ်လုပ်ရာမှာ ပြန်လည်ပြည့်ဖြို့းမြဲ (Renewable) နဲ့ ရုပ်ကြွင်းလောင်စာ (Non renewable energy) ဆိုပြီး စွမ်းအင် နှစ်မျိုးဆီကနေ အဓိကထုတ်ယူသုံးစွဲကြပါတယ်။ သဘာဝဖြစ်စဥ်တွေရဲ့ ဝန်ဆောင်မှုကို အသုံးပြုပြီး ထုတ်ယူနိုင်တာက ပြန်လည်ပြည့်မြဲ စွမ်းအင် ဖြစ်ပြီး နေ၊ ရေ၊ လေ အစရှိတာတွေ ကနေ စွမ်းအင် တွေ ထုတ်ယူကြတာ ဖြစ်ပါတယ်။ ပြန်လည် မဖွံ့ဖြိုးနိုင်တဲ့ ရုပ်ကြွင်းလောင်စားသုံး စွမ်းအင် တွေကိုတော့ ဂတ်စ်၊ ကျောက်မီးသွေး၊ ကျောက်ဖြစ်ရုပ်ကြွင်း၊ သဘာဝ ဓာတ်ငွေ့၊ ရေနံဆီ စတာ တွေက ထုတ်ယူကြပါတယ်။

ပြန်လည်ပြည့်မြဲ စွမ်းအင်တွေမှ တဆင့် လျှုပ်စစ်ဓာတ်အားထုတ်လုပ်တာကိုတော့ ဥရောပသမဂ္ဂနိုင်ငံတွေနဲ့ အခြားသော အနောက်နိုင်ငံတွေမှာ တွင်တွင်ကျယ်ကျယ် အသုံးပြုကာ လျှပ်စစ်ဓာတ်အား ထုတ်ယူကြပါတယ်။ နော်ဝေနိုင်ငံ အော်စလိုမှာ အမှိုက်ကိုမီးရှို့ စွမ်းအင် ပြောင်း တဲ့ နည်းစနစ်ကို အသုံးပြုနေပြီဖြစ်သလို biomass လို့ အမည်ရတဲ့ သဘာဝ အမှိုက်တွေ တဖြစ်လည်း သစ်ခေါက်၊တိရိစ္ဆာန် အညစ်အကြေး၊အရေခွံ စတာတွေ ကို အရည် (သို့) စက္ကူအခဲ အခြေအနေ အဖြစ် ထားရှိပြီး စွမ်းအင်အဖြစ် နည်းပညာအကူအညီနဲ့ ပြောင်းလဲကြပါတယ်။ ကြံတွေကို လောင်ကျွမ်း စေ ပြီး ရုပ်ကြွင်းလောင်စာကနေ စွမ်းအင် ထုတ်တဲ့ နည်းပညာကို အသုံးပြု နေကြတာလည်း ရှိသလို လေ တာဘိုင်တွေကနေ စွမ်းအင်ကို အဓိက ထုတ်ယူ အသုံးပြုကြတာ တွေလည်း တွေ့ရပါတယ်။

မြန်မာနိုင်ငံရဲ့ လျှပ်စစ်ဓာတ်အားထုတ်လုပ်မှုမှာပြန်လည်ဖွံ့ဖြိုးမြဲ စွမ်းအင်တွေ အလုပ်မဖြစ် ဘူးလား ပြောရင် နော်ဝေနိုင်ငံ၊နယ်သာလန်နိုင်ငံတို့ကနေ နည်းပညာတွေ ယူပြီး ပြန်ပြည့်မြဲ စွမ်းအင် ကနေ လျှပ်စစ် ထုတ်လုပ်ဖို့ ၂၀၁၆-၂၀၂၀ ကာလတွေမှာ အတိုင်းအတာတစ်ခုထိ ကြိုးစားခဲ့တယ် ဆိုရမှာပါ။ စစ်တပ် အာဏာ သိမ်းပြီးနောက်ပိုင်း ရင်းနှီးမြှုပ်နှံမှုတွေ ပြန်ထွက်သွားသလို နည်းပညာကျွမ်းကျင်သူတွေ လည်း ပြန် ထွက်သွားတာကြောင့် လည်ပတ်ဖို့ ကြိုးစားနေတဲ့ ကိစ္စတွေတောင် တုံ့ဆိုင်းသွားတယ်လို့ ဆိုရမှာပါ။

ယခင် ၂၀၂၀ ကုန်ကျစရိတ်နဲ့ပဲ တွက်ကြည့်မယ်ဆိုရင် ပြန်လည်ပြည့်မြဲ စွမ်းအင်နဲ့ လျှပ်စစ် ထုတ် ယူနှုန်း ဟာ လျှပ်စစ် ၁ ယူနစ် ထုတ်လုပ်ခကို ၃၀၀ ကျပ်မှ ၃၅၀ ကျပ်အထိ ကုန်ကျစရိတ် မြင့်မားခဲ့ ပါတယ်။ ရေအား လျှပ်စစ်ဆိုပါက ၁ ယူနစ်ကို ၁၀၀-၁၅၀ ကျပ်ခန့် ကုန်ကျပါတယ်။ ဆိုလာ နေ စွမ်းအင် ဆိုရင် ၁ ယူနစ် ထုတ်လုပ်ခ ၃၅၀ ခန့်ကုန်ကျပါတယ်။ ပြည်သူတွေကို လျှပ်စစ်ဓာတ်အား ရောင်းချရာမှာ ပြန်လည်ပြည့်မြဲ စွမ်းအင် ဖြစ်စေ၊ ပြန်လည် မဖွံ့ဖြိုးနိုင်တဲ့ ရုပ်ကြွင်းလောင်စာသုံး စွမ်းအင် ဖြစ်စေ တစ်သမတ် တည်း စျေးနှုန်းထိရှိကာ ရောင်းချရပါတယ်။ ဒါအပြင် ပြန်လည်ပြည့်ဖြိုးမြဲ စွမ်းအင်သုံး ထုတ်လုပ်မှုတွေက သုံးစွဲတဲ့ ပမာဏထက် ပိုမို ထုတ်လုပ်ရပီး ထုတ်လုပ်မှုအဆင့်တွေ ပိုမိုဂရုစိုက်ရတာကို တွေ့ရပါတယ်။ ဥပမာအားဖြင့် ပြန်လည်ပြည့်ဖြိုးမြဲစွမ်းအင်သုံပြီး နိုင်ငံတွင်း လျှပ်စစ်ဓာတ်အား ထုတ်လွှင့်မှု စနစ် မဟာဓာတ်အားလှိုင်းမှာ ချွတ်ယွင်းမှုဖြစ်ပေါ်တာကြောင့် ဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်ပြီး နိုင်ငံကြီးတွေဖြစ်တဲ့ စပိန်နှင့် ပေါ်တူဂီနိုင်ငံတို့မှာတောင် မကြာသေးမှီကပဲ ရုတ်တရက် တစ်နိုင်ငံလုံးလျှပ်စစ်ဓာတ်အားပြတ်တောက်မှု ဖြစ်သွားတာက အထင်သာဆုံး ဥပမာပါပဲ။

မြန်မာနိုင်ငံအနေနဲ့ လက်ရှိ လျှပ်စစ်ကဏ္ဍမှာ ရေအားလျှပ်စစ်စွမ်းအင်ကို အဓိကမှီခိုနေရ ပါ တယ်။ ရေအားလျှပ်စစ်ကလည်း မိုးရာသီမှာ ပိုထုတ်နိုင်ပြီး နွေရာသီမှာ ထုတ်လုပ်နိုင်မှု ကျဆင်း သွား တတ်ပါတယ်။ အဘက်ဘက်က နိုင်ငံရေး ပဋိပက္ခတွေ၊ စီးပွါးရေး ကျဆင်းမှုတွေကြောင့် ပြည်သူ လူထုကို ရောင်းချပေးနိုင်မှု ကျဆင်းသွားသလို လျှပ်စစ်မီးအလှည့်ကျပေးတာတောင် မမှန် တာ တွေ့ရ ပါတယ်။

“တည်ငြိမ်တဲ့လျှပ်စစ်ဓာတ်အား ပိုမိုထုတ်လုပ်ဖြန့်ဖြူးပေးနိုင်အောင် ဆောင်ရွက်ဖို့ နဲ့ဘဏ္ဍာ ရေးနှစ် အလိုက် ထုတ်လုပ်မှုစရိတ်ပိုမြင့်မားလာတာကြောင့်”ဆိုပြီး ၂၀၂၄၊ စက်တင်ဘာလကပဲ လျှပ်စစ် မီတာခတွေ တိုးမြှင့်ကောက်ခံလိုက်ပါသေးတယ်။တိုးတက်နေတဲ့ ခေတ်ကြီးမှာ လျှပ်စစ်က ရွှေကဲ့သို့ အရေးကြီးတာပါပဲ။ စက်မှုလုပ်ငန်းတွေအစ စွန့်ဦးတီထွင် တစ်သီးပုဂ္ဂလုပ်ငန်းတွေအထိ လျှပ်စစ်ကို မဖြစ်မနေ အသုံးပြုကြရတာ မဟုတ်ပါလား။

ဒီလို လျှပ်စစ်မီး အခက်အခဲတွေဟာ တစ်ဖက်မှာ လူတန်းစား မညီမျှမှုကိုလည်း လှစ်ဟပြ နေသယောင် ရှိပါတယ်။ ငွေရှင်ကြေးရှင်တွေအနေနဲ့ လျှပ်စစ်မီးမမှန်လည်း ဆိုလာစွမ်းအင်နဲ့ အသံတိတ် နေနိုင် ပေမယ့် ငွေကြေးမရှိသူတွေအတွက်ကတော့ အမှောင်ထဲမှာ အသက်ဆက်ရှင်နေ ကြရဆဲပါ။ ကုန်စျေး နှုန်းနဲ့ စိုးရိမ်ပူပန်မှုတွေထဲ လျှပ်စစ်မီး ပြဿနာကိုလည်း အမှောင်မြန်မာထဲ မျှော်လင့်ချက်သာသာ ထမ်းပိုးထားနေ ရမြဲ ဖြစ်ပါတော့တယ်။

Vera သည် မန္တလေးနည်းပညာတက္ကသိုလ် မှ အင်ဂျင်နီယာ ကျောင်းသူဟောင်း တစ်ဦးဖြစ်ပြီး သဘာဝပတ်ဝန်းကျင်ထိန်းသိမ်းရေး၊ ပြန်လည်ပြည့်ဖြိုးမြဲစွမ်းအင်အရင်းအမြစ်များနှင့် လူအခွင့်အရေး၊ ဂျန်ဒါ တန်းတူညီမျှရေးတို့အတွက် စည်းရုံးလှုံ့ဆော်နေသော လူငယ်တစ်ဦးဖြစ်သည်။

“ရေရှည်တည်တံ့ရေးလှုံ့ဆော်ရင်းအနာဂတ်ကိုတည်ဆောက်ကြစို့”

ယခုဆောင်းပါးတွင် ဖော်ပြထားမှုများသည် ဆောင်းပါးရှင်၏ အာဘော်သာဖြစ်ပြီး ရွှေတောင်သာဂသူစင်တာ ၏ အာဘော်မဟုတ်ကြောင်း အသိပေးတင်ပြအပ်ပါသည်။ ဆက်သွယ်ရန်။ sabaitimes@shwetaungthagathu.com

၂၀၂၄ ခုနှစ် နိုဝင်ဘာ ၅ ရက်နေ့ ဟာ ကမ္ဘာ့အင်အားကြီးနှင့် ကမ္ဘာ့လုံးဆိုင်ရာအခင်းအကျင်းကို အဓိက လွှမ်းမိုးချုပ်ကိုင်ထားတဲ့ အမေရိကန်ပြည်ထောင်စုရဲ့ ရွေးကောက်ပွဲပါ။ အမေရိကန် သမ္မတရွေးကောက်ပွဲ ရလဒ်အရ ကမ္ဘာကြီးရဲ့ ရေရှည်တည်တံ့မှုနှင့် ငြိမ်းချမ်းရေးကို နောက်ဆက်တွဲ သက်ရောက်မှုတွေ အများကြီးရှိလာနိုင်ပါတယ်။ ဒီတော့ ဘယ်သူ သမ္မတဖြစ်ရင် ကမ္ဘာ့ရေးရာကိစ္စရပ်အသီးသီးမှာ နောက်ဆက်တွဲဘယ်လို အကျိုးသက်ရောက်မှုတွေဖြစ်လာနိုင်မလဲ၊ ဆိုတာကို သက်ဆိုင်ရာ ပါဝင်ပတ်သတ်သူများအလိုက် (၁) အမေရိကန်နှင့် မဟာမိတ်များ၊ (၂) အမေရိကန်ရဲ့ အကျိုးစီးပွားအရထိပ်တိုက်တွေ့နေသည့်နိုင်ငံများ၊ (၃) မြန်မာနိုင်ငံအပေါ်သက်ရောက်မှုများနှင့် (၄) အမေရိကန်ပြည်သူတွေအပေါ် နှင့် အမေရိကန်အနာဂတ်အပေါ်သက်ရောက်နိုင်ခြေများ ဆိုပီး အချက် ၄ ချက််ကို အခြေခံပီး ဒီဆောင်းပါးမှာဆွေးနွေးတင်ပြထားပါတယ်။

(၁) အမေရိကန်နှင့် မဟာမိတ်များ။

(က) ဥရောပ နှင့် နေတိုး အပေါ်သက်ရောက်နိုင်ခြေများ။

အမေရိကန်ရဲ့ အဓိက မဟာမိတ်ဖြစ်တဲ့ ဥရောပနှင့် နေတိုးအတွက် တော့ ထရမ့်က အိမ်မက်ဆိုးဖြစ်ပါလိမ့်မယ်။ ထရမ့်က နေတိုးအဖွဲ့ဝင်တွေရဲ့လုံခြုံရေးအတွက် အမေရိကန်ဘက်က ကုန်ကျစရိတ်အလွန်အမင်း ပေးနေရတာကို မနှစ်မြို့နေတာမို့ ထရမ့်ရဲ့ “အမေရိကန်သာလျှင် ပထမ” မူဝါဒကြောင့် ဥရောပနဲ့ အမေရိက ကြားမှာ တဖြေးဖြေးကြီးမားတဲ့ အက်ကွဲကြောင်းတွေ ပေါ်လာနိုင်ပါတယ်။

နေတိုးအဖွဲ့ဝင် ဥရောပဘက်ကလည်း ဒုတိယကမ္ဘာစစ်ပီးထဲက အမေရိကန်အောက်ဆွဲ ဘဝရောက်နေတာကနေ အမေရိကကို သူတို့ လုံခြုံရေးအတွက် ဆက်လက်ပီးအားကိုးလို့မရတော့တာမို့ သူတို့ရဲ့ သီးခြားနိုင်ငံရေးရပ်တည်မှုတွေ ပိုမြင်လာရနိုင်သလို၊ ဥရောပနိုင်ငံတွေ ရဲ့ စစ်ရေးအသုံးစရိတ်တွေ မြင့်တက်လာပီး စစ်တပ်တွေကို ပိုပီး အားကောင်းအောင် အဆင့်မြင့်တင်တာမျိုးတွေ တွေ့မြင်လာရနိုင်ပါတယ်။ ဥရောပ လက်ယာစွန်းတွေ အကြား ထရမ့်က ပိုမို လူကြိုက်များပေမဲ့ ကိုယ့်အကျိုးစီးပွားသာ ရှေ့တန်းတင်ကြမယ့် လက်ယာစွန်းတွေ အချင်းချင်း အကျိုးစီးပွား ပြိုင်ဆိုင်မှုတွေရှိလာနိုင်တာမို့ ရေရှည်မဟာမိတ်ဖွဲ့ဖို့ ခက်ပါလိမ့်မယ်။

ဟားရစ်သမ္မတဖြစ်လာခဲ့ရင်တော့ ဥရောပ၊နေတိုး စတဲ့ မဟာမိတ်တွေနဲ့ လက်ရှိဘိုင်ဒင်အစိုးရ မူဝါဒအတိုင်းပဲ ဆက်လက်ပီး ရပ်တည်မှာမို့ ရေတို၊ ရေရှည် နှစ်မျိုးလုံးအတွက် ဝါရှင်တန်နှင့် ဘရပ်ဆဲလ် အကြားဆိုးကျိုးတွေများမယ့်၊ နေတိုးမဟာမိတ်ကို အင်အားယုတ်လျော့စေမယ့် ထရမ့်ထက် ဥရောပခေါင်းဆောင်တွေက တော့ ဟားရစ်ကို အနိုင်ရစေချင်မှာ အသေအချာပါပဲ။

(ခ) ဂျပန်၊ တောင်ကိုရီးယား၊ထိုင်ဝမ် နိုင်ငံတွေ အပေါ်သက်ရောက်နိုင်ခြေများ။

အမေရိကန်ရဲ့ အာရှက မဟာမိတ်တွေ ဖြစ်တဲ့ ဂျပန်၊တောင်ကိုရီးယား၊ ထိုင်ဝမ်တို့အတွက် ထရမ့်ရဲ့ မူဝါဒ အပြောင်းအလဲကြောင့် ပိုပြီး မလုံခြုံဖြစ်မှာ ဖြစ်သလို၊ အကာအကွယ်ပိုမဲ့ စေမှာမို့ ထရမ့်ထက်၊ ဘိုင်ဒင်လို ညှိနှိုင်းရလွယ်မဲ့ အိုဘာမားရဲ့ ပစိတ်ဖိတ်အခြေခံချဥ်းကပ်မှု မူဝါဒကို ဆက်လက်ကျင့်သုံးမဲ့ ဟားရစ်ကို အိမ်ဖြူတော်မှာ ပိုမြင်စေချင်တယ် ယူဆရပါတယ်။

အထူးသဖြင့် ထိုင်ဝမ်အတွက်တော့ မဟာမိတ်အမေရိကန်ရဲ့ အကာအကွယ်က အရေးကြီးတာမို့ ထိုင်ဝမ်ကျွန်းကို ပိုပီး ကာကွယ်မှုပေးမဲ့ ဟားရစ်တို့ ဒီမိုကရက်တွေ နိုင်ဖို့ အရေးကြီးသလို၊ မြောက်ကိုရီးယားအာဏာရှင်တွေကို ကမ္ဘာ့အသိုင်းအဝိုင်းအပြင်ထုတ်ထားကာ တဖြေးဖြေး အင်အားယုတ်လျာ့ပီး ဇတ်သိမ်းသွားစေချင်တဲ့ တောင်ကိုရီးယားနဲ့ ဂျပန်အတွက်ကမူးရူးထိုးနဲ့ လုပ်ချင်ရာလုပ်တဲ့ ထရမ့်က စိတ်ချရတဲ့ မဟာမိတ်မဟုတ်ပါဘူး။ ဒီတော့ အိမ်ပြာတော်နှင့် အိမ်ဖြူတော်ကြား၊ ဝါရှင်တန်နဲ့ တိုကျို ကြား ပိုမိုခိုင်မာတဲ့ ဆက်ဆံရေးကို ထိန်းထားနိုင်မယ့် ဟားရစ်က ပိုမိုကောင်းမွန်တဲ့ ရွေးချယ်မှုဖို့ ဖြစ်တာမို့ ထရမ့်ရွေးချယ်ခံရတာကို မလိုလားနိုင်ပါဘူး။

(၂) အမေရိကန်ရဲ့ အကျိုးစီးပွားအရထိပ်တိုက်တွေ့နေသည့်နိုင်ငံများ

(က) အရှေ့အလယ်ပိုင်းနှင့် ပါလက်စတိုင်း-အစ္စရေးအပေါ်သက်ရောက်နိုင်ခြေများ။

ပါလက်စတိုင်းနှင့် အရှေ့အလယ်ပိုင်းအတွက်တော့ ဘယ်သူနိုင်နိုင် ရေတိုကတော့ အဆိုးတွေ ပဲ သက်ရောက်မှာပါ။ ဟားရစ်နိုင်ရင် ယခု ဘိုင်ဒင်မူဝါဒနဲ့ ထူးမခြားနား၊ မီးစတစ်ဖက်၊ရေမှုတ်တစ်ဖက် နဲ့ ပါလက်စတိုင်းကို တဖြေးဖြေး ခုလို အနေအထားနဲ့ ဆက်သွားပါလိမ့်မယ်။ ဟားရစ်က တတ်နိုင်သမျှ ဂါဇာတစ်ခုလုံးနဲ့ အနောက်ဘက်ကမ်းကို အစ္စရေးကို အပြီးထိန်းချုပ်ခွင့်ပေးမဲ့အစား နိုင်ငံတစ်ကာအသိုင်းအဝိုင်းနှင့်လက်တွဲပူးပေါင်းပြီး စစ်မဲ့ဇုန် ထူထောင်တာမျိုးနဲ့ ပါလက်စတိုင်းတွေ အတွက် မျှော်လင့်ချက်မရှိတဲ့ စစ်ပွဲပြီး အခင်းအကျင်းကို ဖန်တီးနိုင်ပါတယ်။ ပါလက်စတိုင်းတွေ အတွက်တော့ ဟားရစ်ရဲ့ မူဝါဒက ပါလက်စတိုင်းမြေမှာ ကိုလိုနီ စနစ် ဆက်လက်ရှင်သန်ရေးကို အနု့နည်းနဲ့ အကောင်အထည်ဖော်တာလို့တောင် ပြောလို့ရနိုင်ပါတယ်။

ထရမ့်နိုင်ရင်တော့ အစ္စရေးကို ဂါဇာမှာ အပြီးထိန်းချုပ်ခွင့် ပေးတာမျိုးတောင် ဖြစ်လာနိုင်ပါတယ်။ တစ်ဖက်မှာလည်း အမေရိကန်ရဲ့ မဟာမိတ်ဖြစ်တဲ့ ဆော်ဒီ၊ဂျော်ဒန်လို အာရပ်နိုင်ငံအချို့နဲ့ ပူးပေါင်းပြီးး ပါလက်စတိုင်းမြေကို အစ္စရေးဆီကို အပီးလက်လွှဲပေးတာမျိုးတောင် ဖြစ်လာနိုင်ပါတယ်။ အစ္စရေးလက်ယာစွန်း အစိုးရကတော့ သူတို့ အတွက် ရေတိုအကျိုးများမဲ့ ထရမ့်ကို အိမ်ဖြူတော်မှာ ပိုပြီး မြင်ချင်မှာပါ။ ဒီတော့ ရေတိုအားဖြင့်ဆိုရင်တော့ ထရမ့်ရော ဟားရစ်ပါ ပါလက်စတိုင်းအတွက်တော့ ဆိုးကျိုးတွေ ပဲ သက်ရောက်မှာပါ။ ရေရှည် အားဖြင့် ဆိုရင်တော့ ထရမ့်ရဲ့ ပါလက်စတိုင်းကို ကမ္ဘာ့မြေပုံပေါ်ကနေ ချက်ချင်းလက်ငင်း အပြီးတိုင် ပျောက်ကွယ်သွားစေမဲ့ မူဝါဒက အမေရိကန်ရဲ့ မဟာမိတ်နိုင်ငံတွေ ဖြစ်တဲ့ ဥရောပနိုင်ငံတွေနဲ့ ကမ္ဘာ့မိသားစုဆီက တုန့်ပြန်မှုက ပိုမိုပြင်းထန်မှာပါ။ ဒီတော့ ဥရောပ၊ကမ္ဘာတစ်ဝှမ်း အမေရိကန်မဟာမိတ်တွေနဲ့ အမေရိကန်ကြား အရှေ့အလယ်ပိုင်းကိစ္စမှာ တဖြေးဖြေး ခွာပြဲပီး မူဝါဒအပြောင်းအလဲတွေ ဖြစ်လာနိုင်ပါတယ်။ အစ္စရေးအတွက် တော့ ထရမ့်က ရေတို အနိုင်ရလဒ်ကို ဖန်တီးပေးနိုင်ပြီး ရေရှည်မှာတော့ အစ္စရေးရဲ့ တည်ရှိမှုကို ကမ္ဘာ့အသိုင်းအဝိုင်းက ခါးခါးသီးသီး ငြင်းဆန်တာကို ခံရနိုင်ပါတယ်။

ရေရှည် အားဖြင့် ဆိုရင်တော့ ပါလက်စတိုင်းတွေကို ဖြေးဖြေးချင်းဆီ ဖိနှိပ်မဲ့ ဟားရစ်ထက်၊ ချက်ခြင်းလက်ငင်းဖိနှိပ်မဲ့ ထရမ့်ရဲ့ လက်ရဲဇတ်ရဲ နိုင်တဲ့မူဝါဒတွေကြောင့် ပါလက်စတိုင်းပြည်သူတွေ အတွက် ကမ္ဘာ့နိုင်ငံတွေရဲ့ထောက်ခံမှုနဲ့ လက်တွေ့အကျိုးအမြတ် ရှိတာမျိုး လည်း မထင်မှတ်ထားပဲ ဖြစ်လာနိုင်ပါတယ်။ ဒီတော့ ရေတို ပိုဆိုးအောင် လုပ်မဲ့ ထရမ့်ကြောင့် ခုထက်ပိုဆိုးဝါးတာတွေ ဖြစ်လာနိုင်ပေမဲ့ အဆိုးအဝါးဆုံးဆိုတဲ့ အနေအထားကပဲ လမ်းသစ်တစ်ခုကို ပေါ်လာနိုင်စေပါတယ်။

ဥပမာပြောရရင် ၂၀၂၁ မြန်မာမှာ စစ်အာဏာသိမ်းမှုမဖြစ်ခဲ့ရင် ခုလို နိုင်ငံတစ်ဝှမ်း တက်ညီလက်ညီ စစ်အာဏာရှင် ဖြုတ်ချနိုင်ရေး ဆိုတဲ့ တော်လှန်ရေးမျိုးနဲ့ လမ်းသစ်တစ်ခု မပေါ်လာနိုင်တာမျိုးပါ။

(ခ) ရုရှား နှင့် ယူကရိန်းအပေါ်သက်ရောက်နိုင်ခြေများ။

ထရမ့်သမ္မတ ဖြစ်လာရင် အရင်ဆုံး သက်ရောက်မှုခံရမဲ့၊ အထိအနာဆုံး ဖြစ်မှာကတော့ ယူကရိန်းပါပဲ။ ထရမ့်က ယူကရိန်းအတွက် စစ်စရိတ်နှင့် လက်နက် အကူအညီဘိုင်ဒင်လို ပေးမှာ မဟုတ်ပါဘူး။ သူက စစ်ပွဲကို ရပ်ပါလိမ့်မယ်။ ဒီတော့ စစ်ပြေငြိမ်းဖို့ ယူကရိန်းဘက်က ရုရှားကို နယ်မြေတစ်ချို့ ပေးလိုက်ရနိုင်ပါတယ်။ ဥရောပသမဂ္ဂအဖွဲ့ဝင်ဖြစ်ရေးအတွက်လည်း ယူကရိန်းကို လက်မခံဖို့ ထရမ့်က ဥရောပကို ဖိအားပေးပါလိမ့်မယ်။ ဒီလိုပြောလို့ ပူတင်အကြိုက်တွေကြီးပဲ ဖြစ်မှာတော့ မဟုတ်ပါဘူး။ ထရမ့်က ယူကရိန်းစစ်ပွဲမှာ စစ်ပြေငြိမ်းရေးပွဲစားလုပ်ခအနေနဲ့ ပူတင်ဆီက နေ ပွဲခ မျိုးမျိုးမြတ်မြတ်ပြန်တောင်းမှာပါ။  ရုရုားအနေနဲ့ ရေတို အကျိုးအမြတ် အဖြစ် ယူကရိန်းစစ်ပွဲ နိုင်သွားမှာ ဆိုပေမဲ့ ရေရှည် အနေနဲ့ ဆိုရင်တော့ ထရမ့်ကလည်း မဟာမိတ်တော့ ဖြစ်မှာ မဟုတ်ပါဘူး။ စစ်နိုင်မဲ့ ပူတင်ရော၊ စစ်ပွဲကိုရပ်နိုင်တယ်၊ အမေရိကန်ရဲ့ အခွန်ငွေတွေ စစ်စရိတ်အစား ပြည်တွင်းမှာ သုံးမယ်ဆိုပီး ဝါဒဖြန့်မဲ့ ထရမ့်ပါ နှစ်ဘက်လုံး ရေတို အကျိုးအမြတ်ရှိမှာ မို့ ရုရှားက ထရမ့်ကို အလိုရှိနိုင်သလို၊ ယူကရိန်း ကတော့ ဘိုင်ဒင်ရဲ့ မူဝါဒကို လိုက်မဲ့ ဟားရစ်ကို ပိုပီး အလိုရှိပါလိမ့်မယ်။

(ဂ) တရုတ်နဲ့ အိန္ဒိယ စတဲ့ နိုင်ငံတွေ အပေါ်သက်ရောက်နိုင်ခြေများ။

တရုတ်ကတော့ ဘယ်သူတက်တက် သူ့အတွက် ရန်သူပါပဲ။ အိန္ဒိယကတော့ ဘယ်သူတက်တက် သူ့အတွက် မဟာမိတ်ပါပဲ။ ထရမ့်တက်တက်၊ ဘိုင်ဒင်တက်တက် တရုတ်ကို ဖိအားပေးပီး ပိုပီး အခက်တွေ့စေမှာပါ။ အာ့ဒီလို ဖိအားပေးဖို့ ဒေသတွင်း အိန္ဒိယကို အမေရိကန်က မဟာမိတ်ဆက်ဖွဲ့ရမှာမို့ အိန္ဒိယအတွက်တော့ ထရမ့်ရော ဟားရစ် ပါ ရေတို၊ရေရှည် မဟာမိတ်ဆက်ဖြစ်မှာပါ။

ထရမ့်ရဲ့ ကမူးရူးထိုး၊ ဟော့ဟော့ဒိုင်းဒိုင်းမူဝါဒတွေက တရုတ်အတွက် ရေတိုမှာ အခက်တွေ့နိုင်စေပေမဲ့ အမျှော်အမြင် အားနည်းတဲ့ ထရမ့်မူဝါဒတွေ က တရုတ်အတွက် ရေရှည်မှာ ပိုကိုင်တွယ်ရလွယ်နိုင်ပါတယ်။ ဥပမာ ပြောရရင် တရုတ်အတွက် ရေတိုမှာ ထရမ့်က ပိုခက်နိုင်ပေမဲ့ ရေရှည်အတွက် ဆို တရုတ်အတွက် ခုခံအားစနစ် (antibody) ရသွားစေနိုင်မှာပါ။ ဟားရစ်ကတော့ ပိုပီး အမျှော်အမြင်နဲ့ ကိုင်တွယ်မှာမို့ ရေတိုမှာ တရုတ်အတွက် မသိသာစေနိုင်ပေမဲ့ ရေရှည်မှာ အထိအခိုက်ပိုများပီး ကိုင်တွယ်ရပိုခက်ပါလိမ့်မယ်။ ဟားရစ်က တရုတ်ရဲ့ ကမ္ဘာ့အင်အာကြီး အဖြစ်တက်လှမ်းနိုင်ရေးကို ထရမ့်ထက် ပိုပြီး အခက်တွေ့စေမှာပါ။

အိန္ဒိယကတော့ အမေရိကန်၊ ဥရောပ၊နှင့် BRICS မှာပါ ပိုပီး ကမ္ဘာ့အင်အားကြီးအနေနဲ့ လူရာဝင်တဲ့ အနေအထားကို ပိုရောက်လာနိုင်ပါတယ်။ ဒါပေမဲ့ မိုဒီရဲ့ မူဝါဒတွေ က အိန္ဒိယပြည်တွင်း စည်းလုံးညီညွတ်ရေးကို ပြိုကွဲအောင် ဖန်တီးထားတာမို့ အိန္ဒိယအတွက် ပြည်တွင်း ပြိုလဲမှုက အိန္ဒိယကို ကမ္ဘာ့အင်အားကြီးနိုင်ငံတစ်ခုဖြစ်လာနိုင်ဖို့ အဟန့်အတားတစ်ခုလည်း ဖြစ်လာနိုင်ပါတယ်။ ကမ္ဘာ့ရေးရာမှာ ရတဲ့ အားသာချက်ကို ပြည်တွင်းမှာ ပြန် အသုံးမချနိုင်တာမျိုးဖြစ်လာပီး၊ မြန်မာစကားပုံနှင့် တင်ပြရရင် အိန္ဒိယက ပလိုင်းပေါက်နှင့် ဖားကောက် ဆိုတာမျိုး ဖြစ်နေနိုင်ပါတယ်။

(ဃ) အီရန်၊မြောက်ကိုရီးယား နိုင်ငံတွေ အပေါ်သက်ရောက်နိုင်ခြေများ။

အမေရိကန်ရဲ့ ရန်သူတော်တွေ လို့ မီဒီယာကနေ မြင်နေရတဲ့ အီရန်၊ မြောက်ကိုရီးယား နိုင်ငံတွေ အတွက်တော့ ထရမ့်လက်ထက် စစ်ပွဲကြီးဖြစ်နိုင်ဖို့ ပိုခက်နိုင်ပါတယ်၊ အကန့်အသတ်နဲ့ တော့ ဖြစ်နိုင်ခြေရှိပါတယ်။ ဟားရစ်လက်ထက်ဆို အစ္စရေးကို မထိန်းနိုင်ပဲ စစ်ပွဲကြီး မဖြစ်လာဘူးပြောမရပါဘူး။ ထရမ့်က စစ်စရိတ်ထက် သူ့နိုင်ငံထဲ ငွေပိုသုံးမှာမို့ အီရန်၊မြောက်ကိုရီးယားတို့ကို အသက်ရူပေါက်ပေးထားနိုင်ပါတယ်။

ဟားရစ်ကတော့ ပစိဖိတ်က မဟာမိတ်တွေ ရဲ့ လုံခြုံရေးကို ထည့်သွင်းစဥ်စားရမှာမို့ မြောက်ကိုရီးယားအတွက် ပိုခက်ပါလိမ့်မယ်။ အီရန်အတွက်လည်း ရေတိုမှာ ထရမ့်က အန္တရာယ်လို့ မြင်နိုင်ပေမဲ့ ရေရှည်မှာ ဟားရစ်ရဲ့ ကွယ်ဝှက်ထားတဲ့ လက်သည်းထက်၊ ထရမ့်ရဲ့ မြင်သာတဲ့ လက်သည်းက ပိုရင်ဆိုင်ရလွယ်ကူနိုင်ပါတယ်။

(၃) မြန်မာနိုင်ငံအပေါ်သက်ရောက်နိုင်ခြေများ။

မြန်မာပြည်အတွက် တော့ ထရမ့်က အိမ်မက်ဆိုးဖြစ်ပါလိမ့်မယ်။ မြန်မာပြည်ဘယ်နားရှိမှန်းတောင် သေချာသိပုံမရတဲ့ ထရမ့်အတွက် တော့ မြန်မာပြည်က ဘယ်လိုမှ အရေးမပါပါဘူး။ တရုတ်နဲ့ အမေရိကန် နိုင်ငံရေး ကစားကွက်တွေ အကြား မြန်မာက တရုတ်ဆီ ထိုးကျွေးဖို့  ပွန်းတစ်ခုတောင် ဖြစ်လာနိုင်ပါတယ်။ နောက်ပီး အမေရိကန်ရဲ့  လူဝင်မှု ကြီးကြပ်ရေးမူဝါဒအပြောင်းအလဲတွေ ကြောင့် ၂၀၂၁ နှစ် နောက်ပိုင်း အမေရိကမှာ ဒုက္ခသည် အနေနဲ့ ခိုလှုံနေကြတဲ့ တော်လှန်ရေး အင်အားစုတွေကိုပါ သက်ရောက်မှုတွေ ရှိလာ၊ ပြန်ပို့ခံရနိုင်တာမျိုးတွေ ရှိလာနိုင်ပါတယ်။ ထိုင်းနယ်စပ်မှာ ခိုလှုံနေတဲ့ အစုအဖွဲ့တွေ အတွက်လည်း အမေရိကန်အကာအကွယ်က အရင်ထက် လျော့နည်း လာပါလိမ့်မယ်။ နွေဦးတော်လှန်ရေးသမားတွေ အတွက်တော့ ထရမ့်နိုင်လို့ မဖြစ်ပါဘူး။

ဟားရစ်ကတော့ လက်ရှိ ဘိုင်ဒင်လိုပဲ ပစိဖိတ်အခြေပြု အရှေ့အာရှက မဟာမိတ်တွေနဲ့ ဆက်လက်ပူးပေါင်းမှာမို့ နွေဦးသမားတွေအတွက် ဘိုင်ဒင်လက်ထက်ကထက် ပိုပီး ထောက်ခံမှုမရတောင် တကယ်အလုပ်လုပ်ရင် အကျိုးအမြတ်ရှိလာနိုင်ပါတယ်။ မြန်မာစစ်တပ်ဘက်ကတော့ မြန်မာ့အရေးကို စိတ်မဝင်စားမဲ့ ထရမ့်ကို သမ္မတ အဖြစ် အိမ်ဖြူတော်မှာ မြင်စေချင်တာမျိုးဖြစ်နိုင်သလို၊ ပြီးခဲ့တဲ့ ထရမ့်သမ္မတ သက်တမ်းက မြောက်ကိုရီးယား ခေါင်းဆောင် ကင်ဂျုံအွန်းနဲ့ ထရမ့် လက်စွဲနှုတ်ဆက်ခဲ့ကြသလို စစ်တပ်က ရုပ်ပြဖန်တီးမဲ့ ရွေးကောက်ပွဲအောက်မှာ နေပြည်တော်နှင့် ထရမ့်ရဲ့ ဝါရှင်တန်ကြား အခွင့် အရေးများရနိုင်မလားလိုလည်း အိမ်မက်တွေ ဘာတွေ မက်နေနိုင်ပါတယ်။

(၄) အမေရိကန်ပြည်သူတွေအပေါ် နှင့် အမေရိကန်အနာဂတ်အပေါ်သက်ရောက်နိုင်ခြေများ။

ထရမ့်က ရေတိုမှာ စီးပွားရေးအရ အမေရိကကို မြင်သာတဲ့ အကျိုးအမြတ်တွေ ပေးနိုင်ပါလိမ့်မယ်။ နယ်စပ်တွေ ထိန်းချုပ်ပြတာ၊ အခွန်လျော့တာ၊ ခရစ်ယာန်တန်ဖိုးတွေကို ပိုပီး အလေးထားပြတာ စတဲ့ အချက်တွေကြောင့် ဘာသာရေး သမားတွေနဲ့ လက်ယာစွန်းတွေ က အမေရိကမှာ ပိုအားကောင်းလာပါလိမ့်မယ်။

လူနည်းစု အာရှသားတွေ၊ မွတ်စလင်တွေ၊ လက်တင်အမေရိကန်အနွယ်တွေ၊ အာဖရိကန်အနွယ်တွေ၊ ဌာနေမျိုးနွယ်စုတွေ စတဲ့ လူနည်းစုတွေ နှင့် လူ့အခွင့်အရေး ဦးစားပေး liberal သမားတွေ အကုန် ထရမ့်လက်အောင်မှာ အနေအစားကြပ်တည်မှုတွေ ဖြစ်လာပီး ရေရှည်မှာ အမေရိကန်ရဲ့ ပြည်တွင်း အင်အားဖြစ်တဲ့ ကွဲပြားစုံလင်မှုပေါ်အခြေတည်တဲ့ စည်းလုံးမှု  တဖြေးဖြေးပြိုကွဲမှာပါ။ သဘာဝပတ်ဝန်းကျင် ပြသနာတွေကလည်း အများအပြားရင်ဆိုင်လာနေရချိန်မှာ ယခင် သမ္မတသက်တမ်းတုန်းကလို ပါရီသဘောတူညီချက်က နေ နှုတ်ထွက်တာမျိုးစတဲ့၂၁ ရာစုပေးထားချက်တွေကို မကိုင်တွယ်ပဲ၊ globalization ကို မသွားပဲ၊ de-globalization ကို ဦးတည်မဲ့ သမ္မတဟောင်းထရမ့်နဲ့ ဒုသမ္မတဟားရစ်တို့ကြားက အားပြိုင်မှုကို နိုဝင်ဘာ ၅ ရက်နေ့မှာ တွေ့ကြရတော့မှာပါ။

နိဂုံးချုပ်အနေနဲ့ တင်ပြရရင် ဟားရစ်ကတော့ ရေတိုမှာ ထရမ့်လို လူဘိန်းကြိုက်မူဝါဒတွေ အစား ရေရှည် အမြင်နဲ့ စီမံမှာမို့ ရေတို အကျိုးအမြတ်တွေ မသိသာနိုင်ပေမဲ့၊ ကမ္ဘာ့အင်အားကြီးဆိုတဲ့ အမေရိကန် အင်ပါယာကို အသက်ဆက်စေမှာပါ။ ကမ္ဘာပေါ်မှာ ရှိတဲ့ အင်ပါယာကြီးတွေ အကုန် အချိန်တစ်ခုရောက်ရင် နေဝင်ချိန်ကို ရောက်ကြတာပါ။ လူတွေနဲ့ နှိုင်းယှဥ်ပြောရရင် အင်ပါယာတွေ လည်း ဇာရာကို မကျော်နိုင်ပါဘူး။ အင်ပါယာတွေရဲ့ ဇာရာက ဘာကိုညွှန်းဆိုတာလဲဆို ပြည်တွင်းစည်းလုံးညီညွတ်ရေးပြိုကွဲမှုပါ။ ဒီတော့ နိုဝင်ဘာ ၅ ရက် ၂၀၂၄ ခုနှစ် အမေရိကန်သမ္မတ ရွေးကောက်ပွဲက အမေရိကန်အင်ပါယာရဲ့ နေဝင်ချိန်ကို အဆုံးအဖြတ်ပေးမှာပါ။ ထရမ့်ကြောင့် ရေတို အမေရိကကို အကျိုးစီးပွားတွေ ဖန်တီးပေးနိုင်ပေမဲ့ ထရမ့်ကြောင့်ပဲ အမေရိကန်အင်ပါယာရဲ့  ကမ္ဘာ့အခင်းအကျင်းအပေါ်လွှမ်းမိုးမှု တဖြေးဖြေးကျဆင်းသွားနိုင်ပါတယ်။ ဒီတော့ ဟားရစ်နိုင်မလား၊ ထရမ့်နိုင်မလားဆိုတဲ့ အမေရိကန်အင်ပါယာရဲ့ အနာဂတ်ကို  အမေရိကန် ပြည်သူတွေ အဆုံးအဖြတ်ပေးကြရမှာပါ။ သူတို့ မဲတပြားကပဲ အမေရိကန်ပြည်ထောင်စုရဲ့ ရေတိုနှင့် ရေရှည် အကျိုးစီးပွားကို ပုံဖော်ပြပါလိမ့်မယ် လို့ ဆွေးနွေးတင်ပြလိုက်ရပါတယ်။

တင်သျှိုင်းအောင်သည် လစ္စဘွန်းတက္ကသိုလ် ITI မှ သုတေသီတစ်ဦးဖြစ်ဦး လက်ရှိတွင် ၂၀၂၄ ခုနှစ် အရှေ့တောင်အာရှလူငယ်ခေါင်းဆောင်မှု အစီအစဥ် ၏ ရေရှည်တည်တံ့ခိုင်မြဲ၍ဟန်ချက်ညီသောဖွံ့ဖြိုးတိုးမှုခေါင်းစဥ်အောက်မှ အကြီးတန်း Fellow များအား လမ်းညွှန်းပေးလျှက်ရှိပါသည်။

“ရေရှည်တည်တံ့ရေးလှုံ့ဆော်ရင်းအနာဂတ်ကိုတည်ဆောက်ကြစို့”

Help Sustain The Sabai Times - Myanmar’s Voice for Sustainable Development Support The Sabai Times

ကုလသမဂ္ဂရဲ့ ရှေရှည်တည်တံ့ခိုင်မြဲ၍ဟန်ချက်ညီမှုဆိုင်ရာမျှော်မှန်းချက် (၂၀၁၅-၂၀၃၀) ၁၇ ချက်အနက် နံပတ် ၈ အချက်ဖြစ်တဲ့ SDG 8 က တော့ စီပွားရေးလုပ်ငန်းများဖွံ့ဖြိုးရေးနှင့် အလုပ်အကိုင်အခွင့်အလမ်းများဖန်တီးပေးနိုင်ရေးပဲ ဖြစ်ပါတယ်။​

ကျွန်မတို့ မြန်မာနိုင်ငံမှာတော့ ၂၀၂၁ အာဏာသိမ်းပြီးနောက်ပိုင်းထဲက အားလုံးသိကြတဲ့အတိုင်းဘဲ တဖြေးဖြေး အလုပ်အကိုင်အခွင့်လမ်းတွေလျော့ပါးလာနေပါတယ်။

နိုင်ငံခြားကုမ္ပဏီအများစုကလည်း မြန်မာနိုင်ငံမှ ထွက်ခွါသွားတာရယ် ပြည်တွင်းစီးပွါးရေးကျဆင်းလာမှုတွေရယ်ကြောင့် လူငယ်တွေအတွက် ရွေးချယ်စရာ တနေ့ထက်တနေ့ နည်းပါးလာပြီး အလုပ်အကိုင်ရှားပါးမှု ပြသာနာက မြန်မာလူငယ်ထုကြား အဓိကပြသနာတစ်ရပ်အဖြစ် ပိုမိုဆိုးရွားလာနေပါတယ်။

အာဏာသိမ်းပြီးနောက်ပိုင်းမှာ တချို့လည်းကျောင်းပြန်တတ်ကြပေမယ့်အများစုက ကျောင်းတွေ တက္ကသိုလ်တွေရပ်နားလိုက်ကြပြီး ပညာတပိုင်းတစနဲ့ ပြည်တွင်းမှာအလုပ်အကိုင်ရှာဖို့ခက်ခဲလာကြပါတယ်။ အဲ့ဒီလို လူငယ်တွေရဲ့ လူ့စွမ်းအားအရင်းအမြစ်တွေကို အလဟာသမဖြစ်အောင် တစ်နည်းအားဖြင့် လူငယ်တွေအတွက် အနာဂတ်မပျောက်အောင် ရွေးချယ်စရာတွေ ရှာဖွေဖန်တီးပေးနိုင်ဖို့ ကျွန်မတို့တွေ့ စဥ်စားကြဖို့လိုပါတယ်။

တစ်ဖက်မှာတော့ ဂျပန်နိုင်ငံမှာဆိုရင် သက်ကြီးရွယ်အိုတွေများလာပြီး လုပ်သားအင်အားလိုအပ်မှုတိုးပွားလာနေပါတယ်။ အဲ့ဒါကြောင့် ဂျပန်နိုင်ငံရဲ့ လိုအပ်ချက်ကို မြန်မာလူငယ်တွေရဲ့ လိုအပ်ချက်နဲ့ သာပေါင်းစပ်လိုက်ရင် တဖက်က လုပ်သားအင်အားကိုလည်းဖြည့်ဆည်းပေးနိုင်သလို တဖက်က အလုပ်အကိုင်အခွင့်လမ်း လိုအပ်ချက်ကိုလည်းဖြည့်ဆည်းပေးနိုင်မယ်လို့ သုံးသပ်ရပါတယ်။ အဲ့ဒါကြောင့် ဒီဆောင်းပါးမှာ ဂျပန်မှာအလုပ်လုပ်ဖို့အတွက် လိုအပ်တဲ့ အရည်အချင်းတွေနဲ့ နိုင်ငံခြားသားတွေကို အလုပ်ခန့်မှုများတဲ့လုပ်ငန်းတွေအကြောင်းကို အဓိကဆွေးနွေးတင်ပြပေးသွားပါမယ်။

ကနဦးအနေနဲ့ ပြောရမယ်ဆိုရင် လူတော်တော်က ဂျပန်မှာ အလုပ်အကိုင်ရဖို့ခက်တယ်လို့ပဲ သိထားကြပေမယ့် ခုနောက်ပိုင်းမှာ ဂျပန်မှာလည်း လုပ်သားအင်အားမလုံလောက်မှုပြသာနာကကြီးထွားလာလျှက်ရှိနေတာမို့ ဂျပန်နိုင်ငံရဲ့လူဝင်မှုကြီးကြပ်ရေးဌာနကနေ ၂၀၁၉ခုနှစ်မှာ မူဝါဒအသစ်ချမှတ်ပြီး ကျွမ်းကျင်လုပ်သားဗီဇာနဲ့ နိုင်ငံခြားသားတွေကို အလုပ်အကိုင်အခွင့်လမ်းအတွက် လမ်းကြောင်းဖွင့်ပေးခဲ့ပါတယ်။ အဲ့ဒီမူဝါဒအသစ်ဟာဆိုရင် အဓိကအားဖြင့် အရှေ့တောင်အာရှနိုင်ငံတွေဖြစ်တဲ့ အင်ဒိုနီးရှား၊ ဗီယက်နမ်၊ မြန်မာ၊ ထိုင်း စတဲ့နိုင်ငံတွေအတွက် ရည်ရွယ်ထားတာလိုတောင်ပြောနိုင်ပါတယ်။

အသေးစိတ်ပြောရမယ်ဆိုရင် ကျွမ်းကျင်လုပ်သားဗီဇာမှာဆို နယ်ပယ် ၁၄ မျိုးရှိပါတယ်။

အစကနဦး၂၀၁၉ ခုနှစ်မှာ ထုတ်ပေးခဲ့တုန်းက လုပ်ငန်းနယ်ပယ် ၁၂ မျိုး အထိသာရှိခဲ့ပေမဲ့ အခု ၂၀၂၄ခုနှစ်မှာတော့ နောက်ထပ် လုပ်ငန်းနယ်ပယ် ၄မျိုး ထပ်မံတိုးချဲ့ပေးခဲ့ပါတယ်။ 

အဆိုပါလုပ်များဟာ ဘာလုပ်ငန်းတွေလဲဆိုရင်ဖြင့်

(၁) သက်ကြီးရွယ်အိုပြုစုစောင့်ရှောက်ရေး။

(၂) အဆောက်အဦးသန့်ရှင်းရေး။

(၃) ပစ္စည်းများ/စက်မှုပစ္စည်းများ/လျှပ်စစ်၊ အီလက်ထရွန်းနစ်နှင့် သတင်းအချက်အလက် ဆက်စပ်ကုန်ထုတ်လုပ်ငန်း။

(၄) ဆောက်လုပ်ရေးလုပ်ငန်း။

(၅) သင်္ဘောတည်ဆောက်ရေး/ရေကြောင်းလုပ်ငန်း။

(၆) ကားပြုပြင်ထိန်းသိမ်းမှုလုပ်ငန်း။

(၇) လေကြောင်းလုပ်ငန်း။ (လေယာဉ်မြေပြင်ကိုင်တွယ်ခြင်း၊ လေယာဉ်ထိန်းသိမ်းခြင်း) 

(၈) ဟိုတယ်လုပ်ငန်း။

(၉) စိုက်ပျိုးရေးနဲ့မွေးမြူရေးလုပ်ငန်း။

(၁၀) ငါးဖမ်းလုပ်ငန်း။

(၁၁) စားသောက်ကုန်ထုတ်လုပ်ငန်း။

(၁၂) စားသောက်ဆိုင်လုပ်ငန်း။

ထပ်မံတို့းချဲ့ပေးထားသောလုပ်ငန်း (၄) မျိုးကတော့

(၁၃) ကားသယ်ယူပို့ဆောင်ရေးလုပ်ငန်း။

(၁၄) မီးရထားလုပ်ငန်း။

(၁၅) သစ်တောလုပ်ငန်း။

(၁၆) သစ်လုပ်ငန်း တို့ပဲ ဖြစ်ပါတယ်။

အဲ့ဒီ့လိုမျိုး လုပ်ငန်းအမျိုးအစားအများကြီးရှိတဲ့အတွက်ကြောင့် မိမိကျွမ်းကျင်ရာ ဝါသနာပါရာလုပ်ငန်းနဲ့ပတ်သတ်တဲ့ ကျွမ်းကျင်စာမေးပွဲ ကိုဖြေဆိုပြီးအောင်လက်မှတ်သာတင်ပြနိုင်မယ်ဆိုရင်ဖြင့် မိမိစိတ်ဝင်စားတဲ့ လုပ်ငန်းပိုင်းကို စိတ်ကြိုက်ရွေးချယ်လုပ်ကိုင်ခွင့်ရနိုင်ပါတယ်။ 

အခုလောလောဆယ် ဒီလုပ်ငန်း ၁၆ မျိုးထဲက မြန်မာမှာ စာမေးပွဲဖြေဆိုလို့ရတဲ့လုပ်ငန်းတွေကတော့ (၁) စားသောက်ဆိုင်လုပ်ငန်း၊ (၂) စားသောက်ကုန်ထုတ်လုပ်ငန်း၊ (၃) စိုက်ပျိုးမွေးမြူရေးလုပ်ငန်း၊ (၄) သက်ကြီးရွယ်အိုပြုစုစောင့်ရှောက်ရေးလုပ်ငန်း၊ (၅) ဆောက်လုပ်ရေးလုပ်ငန်း၊ (၆) အဆောက်အဦးသန့်ရှင်းရေးလုပ်ငန်း၊ (၇) ဟိုတယ်လုပ်ငန်း တိုပဲဖြစ်ပါတယ်။

နောက်ပြီး အဆိုပါစာမေးပွဲများအနက် စားသောက်ဆိုင်လုပ်ငန်းနဲ့ စားသာက်ကုန်ထုတ်လုပ်ရေးငန်းကလွဲပြီး ကျန်ရှိတဲ့စာမေးပွဲတွေက မြန်မာဘာသာဖြင့် ဖြေဆိုလို့ရတာမို့ ဂျပန်ဘာသာစကားတတ်ကျွမ်းမှုအဆင့်မြင့်မှ အောင်မြင်နိုင်မယ့် စာမေးပွဲမျိုးတွေမဟုတ်ပါဘူး။

ဒါ့အပြင် အဆိုပါအထူးကျွမ်းကျင်လုပ်သားဗီဇာနဲ့ ဂျပန်ကိုလာဖို့အတွက် တခြားပညာအရည်ချင်းလည်းဘာမှမလိုအပ်ပါဘူး။ အဲ့ဒါကြောင့် ပညာရေးတပိုင်းတစနဲ့လူငယ်တွေအတွက်လည်း အခွင့်အရေးရှိပါတယ် လို့ပြောလို့ရပါတယ်။

ဂျပန်ဘာသာအရည်အချင်းအနေနဲ့လည်း JLPT N4 သို့မဟုတ် JFT စာမေးပွဲအောင်ရုံနဲ့တင် အဆင်ပြေနိုင်တာမို့ လူငယ်တွေအနေနဲ့ ကိုယ်ဝါသနာပါတဲ့လုပ်ငန်းနယ်ပယ်ကိုကြိုတင်ရွေးချယ်ပြီးစာမေးပွဲဖြေဆိုထားမယ်ဆိုရင် ဂျပန်မှာ အလုပ်လာလုပ်ဖို့ လွယ်ကူလျှင်မြန်နိုင်ပါတယ်။

ဒီ အထူးကျွမ်းကျင်လုပ်သားဗီဇာရဲ့အားသာချက်က ဂျပန်ရောက်ပြီး လုပ်ငန်းမှာတစ်စုံတစ်ရာအဆင်မပြေဘူး၊ အလုပ်ထဲက လူတွေနှင့် ဆက်ဆံရတာအခက်ခဲရှိတယ်ဆိုလည်း အလွယ်တကူ အလုပ်သစ် ပြောင်းလဲလုပ်ကိုင်လို့လည်းရပါတယ်။ စာချုပ်နဲ့မို့ ပြန်လျှော်ရတာမျိုးတွေ စာချုပ်ပြည့်အောင်လုပ်ရတာမျိုး စတဲ့ သတ်မှတ်ချက်တွေလည်း မရှိပါဘူး။

နောက်ပြီး ပုံမှန်အားဖြင့်တော့ အထူးကျွမ်းကျင်လုပ်သားဗီဇာမှာ အမှတ်(၁)နဲ့ (၂) ရှိပြီး

အမှတ်(၁)နဲ့ဆို ဂျပန်မှာ ၅နှစ်နေထိုင်ခွင့်ရပါတယ်။ ပြီးရင်တော့ အမှတ်(၂)ပြောင်းဖို့ လိုအပ်တဲ့စာမေးပွဲထက်ဖြေပီး အမှတ်(၂) သာအောင်သွားခဲ့ရင် ဂျပန်မှာ အကန့်သတ်မရှိ ဗီဇာသက်တမ်းတိုးပြီး ဆက်လက်နေထိုင်ခွင့်ရပါပြီ။

နောက်ထပ် ဂျပန်မှာ နည်းပညာရှင်တွေအတွက်လည်း အလုပ်အကိုင်အခွင့်အလမ်း အရမ်းများပါတယ်။ 

အထူးသဖြင့် အိုင်တီ၊အင်ဂျင်နီယာ၊ စက်မှုအင်ဂျင်နီယာ၊ လျှပ်စစ်အင်ဂျင်နီယာတွေအတွက်ဆိုရင် အလုပ်အကိုင်အခွင့်အလမ်းပေါ်များပါတယ်။

ဘာကြောင့်လဲ ဆိုရင်တော့ အဓိက ဂျပန်မှာ ကလေးမွေးဖွားမှုနှုန်းကျဆင်းပြီး သက်ကြီးရွယ်အိုတွေများလာတဲ့အတွက် လူငယ်အချိုးအစားတဖြေးဖြေးလျော့နည်းလာပါတယ်။ အဆိုပါအတွက်ကြောင့် လုပ်သားအင်အား ပိုမိုလိုအပ်လာတဲ့အတွက် နည်းပညာရှင်တွေလိုအပ်တဲ့လုပ်ငန်းတွေမှာပါ နိုင်ငံခြားသားပညာရှင်တွေကို အလုပ်ခန့်လာကြတာပါ။

ဒါကြောင့် မြန်မာနိုင်ငံက နည်းပညာနဲ့ဘွဲ့ရထားတဲ့သူတွေအတွက်လည်း အလုပ်အကိုင်အခွင့်လမ်းရှိပါတယ်။ ဒါအပြင်နည်းပညာနဲ့ဘွဲ့ရထားတဲ့သူတွေဆိုရင် ဂျပန်စာလည်း JLPT or NAT Test N4 အဆင့်လောက်ဘဲ လိုအပ်ပါတယ်။

အဲ့ဒါဆိုရင် နည်းပညာဘွဲ့မဟုတ်တဲ့သူတွေအတွက်ရော ဂျပန်မှာအလုပ်ကိုင်အခွင့်လမ်းမရှိတော့ဘူးလား။ 

မဟုတ်ပါဘူး ရှိပါတယ်။

မြန်မာပြည်က တက္ကသိုလ်တခုခုကနေ ဘွဲ့ရထားပြီး ဂျပန်စာ JLPT or NAT Test N2 အဆင့်သာရှိထားမယ်ဆိုရင် ပညာရှင်အဆင့်ဗီဇာနဲ့ လာလို့ရပါတယ်။

ဘယ်လိုအလုပ်အကိုင်မျိုးတွေလုပ်ရလဲဆိုရင်တော့ ဟိုတယ်လုပ်ငန်း၊ စကားပြန်နဲ့ဘာသာပြန်လုပ်ငန်း၊ အထွေထွေရေးရာလုပ်ငန်းမျိုးတွေမှာ အလုပ်အကိုင်အခွင့်အလမ်းရှိနိုင်ပါတယ်။ 

ပညာရှင်အဆင့်ဗီဇာရဲ့ အားသာချက်ကလည်း ကျွမ်းကျင်လုပ်သားဗီဇာလိုဘဲ အလုပ်ပြောင်းခွင့်အပြင် အဆင့်မြင့်ဗီဇာလျှောက်ချင်တဲ့သူတွေ၊ အမြဲတမ်းနေထိုင်ခွင့်လျှောက်ချင်သူတွေ နဲ့ ဂျပန်နိုင်ငံသားခံယူချင်သူတွေအတွက်လည်း ပညာရှင်အဆင့်ဗီဇာကနေပြောင်းရင် ပိုမိုလွယ်ကူပါတယ်။

အဲ့ဒါကြောင့် လုပ်သားအင်အားလိုအပ်နေတဲ့ဂျပန်ဟာ အလုပ်အကိုင်အခွင့်လမ်းရှားပါးနေတဲ့ မြန်မာတွေအတွက် တကယ်ကို ရွေးချယ်စရာတစ်ခုပါပဲ။

လက်ရှိမြန်မာပြည်ရဲ့ အခြေအနေမျိုးမှာ ရတဲ့အခွင့်ရေးကို သေချာစုပ်ကိုင်နိုင်ဖို့အတွက် ဂျပန်ဘာသာစကားကိုသာ သေချာပိုင်ပိုင်နိုင်နိုင်လေ့လာထားနိုင်မယ်ဆိုရင် လူငယ်တွေရဲ့ ပျောက်ဆုံးနေတဲ့အိမ်မက်တွေ အကောင်ထည်ဖော်နိုင်လိမ့်မယ်လို့ မျှော်လင့်ရင်း ဆွေးနွေးတင်ပြမှုကို ဒီလောက်နဲ့ပဲနိဂုံးချုပ်အပ်ပါတယ်။

အဉ္ဇာခိုင်သိန်း သည် လက်ရှိတွင် ဂျပန်နိုင်ငံရှိ နိုင်ငံတကာအလုပ်အကိုင်ရှာဖွေပေးရေးအေဂျင်စီတွင် ဗီဇာပိုင်းဆိုင်ရာ အကြံပေးအနေနဲ့ အလုပ်လုပ်ကိုင်လျက်ရှိပါတယ်။

“ရေရှည်တည်တံ့ရေးလှုံ့ဆော်ရင်းအနာဂတ်ကိုတည်ဆောက်ကြစို့”

ယခုဆောင်းပါးတွင် ဖော်ပြထားမှုများသည် ဆောင်းပါးရှင်၏ အာဘော်သာဖြစ်ပြီး ရွှေတောင်သာဂသူစင်တာ၏ အာဘော်မဟုတ်ကြောင်း အသိပေးတင်ပြအပ်ပါသည်။

Help Sustain The Sabai Times - Myanmar’s Voice for Sustainable Development Support The Sabai Times

နိဒါန်း

မြန်မာနိုင်ငံလို့ပြောလိုက်ရင်ဖြင့် သဘာ၀တရားတွေနဲ့ လှပတဲ့နိုင်ငံ၊ ယဉ်ကျေးမှုတွေ ထွန်းကားတဲ့နိုင်ငံ၊ သယံဇာတတွေ ပေါကြွယ်၀တဲ့နိုင်ငံ စသည်ဖြင့် ပြေးမြင်နိုင်လောက်တဲ့ ခေါင်းစဉ်တပ်စရာတွေက ဒု‌နဲ့ဒေးပါ။ ဒါပေမဲ့ ယခုလက်ရှိမှာ ဒီလိုလှပတဲ့နိုင်ငံဟာ သဘာ၀ဘေးအန္တရာယ်တွေနဲ့ လူ့အခွင့်ရေးဆုံးရှုံးမှုတွေကို နေ့စဉ်နဲ့အမျှ ရင်ဆိုင်နေရတယ်ဆိုတာ ယုံနိုင်စရာရှိပါ့မလား။

အားလုံးသိကြသလို ၂၀၂၁ ခုနှစ် စစ်အာဏာသိမ်းခဲ့ချိန်ကစလို့ မြန်မာပြည်ရဲ့ လူ့အဖွဲ့အစည်းတစ်ခုလုံးဟာ ယိုယွင်းပျက်စီးခဲ့ပြီး၊ ပညာရေး၊ စီးပွားရေး နဲ့ လူမှုရေး၊ အစစအရာရာဟာ‌ အောက်ဆုံးကို ထိုးဆင်းခဲ့ပါတယ်။

စစ်အာဏာသိမ်းမှုရဲ့ ဒါဏ်ကို အများဆုံးခံကြရတာကတော့ အလွှာနဲ့ပြောရရင် အခြေခံလူတန်စားအများစုနဲ့ လူလတ်တန်းစားအချို့ဖြစ်ပြီး၊ မျိုးဆက်အားဖြင့် ပြောရရင် ဆယ်ကျော်သက်ကလေးတွေနဲ့ လူငယ်တွေပဲဖြစ်ပါတယ်။ လူငယ်တွေ‌အနေနဲ့ အခြေခံပညာရေးကစလို့ အသက် ၁၈ နှစ် ကနေ ၃၅ နှစ် အတွင်းရည်ရွယ်တဲ့ စစ်မှုထမ်းဥပဒေအဆုံး ဖိနှိပ်မှုတွေရဲ့ သက်ရောက်မှုကို အများဆုံးခံစားနေကြရပါတယ်။ ဒီထဲမှာတော့ ပညာရေး နယ်ပယ်ဟာ အထိအနာဆုံး နယ်ပယ်တစ်ခုဖြစ်လို့နေပါတယ်။

ဒီဆောင်းပါးကတော့ Sustainable Development Goal ၁၇ ခုထဲကမှ “ပညာရေး” ဆိုတဲ့ ခေါင်းစဉ်ကို အဓိက ဦးတည်ပြီး ရေးသားထားတာဖြစ်ပါတယ်။

လက်ရှိ မြန်မာနိုင်ငံရဲ့ ပညာရေးအခြေအနေ၊ လူ့အဖွဲ့စည်းအပေါ် ပညာရေးရဲ့ သက်ရောက်မှုတွေနဲ့၊ ကျနော်တို့တွေ ဘာတွေဆက်လုပ်သင့်သလဲဆိုတာတွေကို ကိုယ်ပိုင်အမြင်နဲ့ပေါင်းစပ်ပြီးတော့ ဒီဆောင်းပါးမှာ သုံးသပ်ပေးသွားမှာဖြစ်ပါတယ်။

မျက်မှောက်ကာလ ပညာရေး အခြေအနေ

၂၀၂၀ ခုနှစ် COVID-19 ကာလကစလို့ အခြေခံစာသင်ကျောင်းတွေနဲ့ တက္ကသိုလ်တွေ ပိတ်ခဲ့ရပါတယ်။ အာဏာသိမ်းပြီး တစ်နှစ်ကျော်အကြာမှာ အစိုးရကျောင်းတွေကိုပြန်ဖွင့်ဖို့ ကြိုးစားခဲ့ပေမဲ့လည်း ပြည်သူတွေရဲ့ အယုံကြည်မရှိမှုနဲ့ စိတ်ချလုံခြုံမှုမရှိခြင်းတို့ကြောင့် ကျောင်းပြန်တက်ကြတဲ့ လူဦးရေဟာ လျော့နည်းလာပါတယ်။

လူငယ်တွေအတွက်တော့ ပညာရေးဆိုတာဟာ ရပ်တန့်ထားလို့ရတဲ့ အရာမဟုတ်တာကြောင့်၊ အားလုံးဟာ ကိုယ်တတ်နိုင်တဲ့နည်းနဲ့ကိုယ် ရှေ့ဆက်ဖို့ ကြိုးစားကြရပါတယ်။

ဒီလို ရှေ့ဆက်ဖို့ ကြိုးစားကြတဲ့ လူတွေကြားမှာ လူတန်းစားနှစ်ရပ်ပေါ်ထွက်လာပါတယ်။

ပထမလူတန်းစားကတော့ မြို့နေလူတန်းစားဖြစ်ပြီး၊ ပညာရေးကို တ၀က်တပျက် ရပ်တန့်လိုက်ရပြီးတဲ့နောက်၊ နိုင်ငံခြားမှာ ပိုမြင့်တဲ့ ပညာရေးလမ်းကြောင်းကို ဆက်လက်အကောင်ထည်ဖော်ဖို့ ကြိုးစားကြတဲ့သူတွေပဲဖြစ်ပါတယ်။ အားလုံးသိကြလိုပါပဲ နိုင်ငံခြားမှာ ကျောင်းသွားတက်ဖို့ဆိုတာဟာ လွယ်ကူတဲ့ ကိစ္စမဟုတ်ပါဘူး။ အခက်ခဲများစွာထဲကမှ ငွေရေးကြေးရေးအခက်ခဲဟာ အကြီးမားဆုံးလို့ ထောက်ပြလို့ရနိုင်ပါတယ်။

ပထမလူတန်းစားအများစုဟာ နိုင်ငံတကာ အသိမှတ်ပြု အထက်တန်းအောင်လက်မှတ်တွေဖြစ်တဲ့ GED, IGCSE စတာတွေကို ပြင်ဆင်ကြရပါတယ်။ ဒါပေမဲ့လည်း ဒါတွေကို ပြင်ဆင်ဖို့အတွက် အချိန်နဲ့ ငွေကမနည်းမနောပါ။ တရိပ်ရိပ်နဲ့ ကျဆင်းလာတဲ့ ငွေတန်ဖိုးအောက်မှာ ကျောင်းလခ၊ စာမေးပွဲကြေး စတာတွေဟာ ကျောင်းသားတွေအတွက် အိပ်မက်ဆိုးတွေပမာ ခြောက်လှန့်လိုနေပါတယ်။ ဒါကြောင့် နိုင်ငံတကာပညာရေးကို တက်လှမ်းဖို့ကြိုးစားကြတဲ့ လူတန်းစားအများစုဟာ အထက်တန်းလွှာတွေနဲ့ ၀င်ငွေပုံမှန်ရှိကြတဲ့ လူလတ်တန်းစားတွေပဲဖြစ်ကြတာပါ။

သို့ပေသိ ဒီနိုင်ငံမှာ‌တင် ပြင်ဆင်မှုတွေပြီးသွားခဲ့ရင်တောင် နိုင်ငံခြားမှာကျောင်းတက်ဖို့အတွက် ကျောင်းလခ၊ နေစားစရိတ် စတာတွေကိုလည်း ထည့်စဉ်းစားဖို့လိုပါသေးတယ်။ ပညာသင်ဆု‌တွေဟာ လူတိုင်းကိုပေးတာမဟုတ်တာကြောင့် နောက်ဆက်တွဲ ရင်ဆိုင်ရမဲ့ ငွေကြေးပြဿနာတွေအတွက် ကြိုတင်ပြင်ဆင်ထားမှုက လိုကိုလိုအပ်ပါတယ်။

ဒုတိယလူတန်းစားကတော့ အခြေခံလူတန်းစားပါ။ ဒီအခြေခံလူတန်းစားဆိုတာမှာ ၀င်ငွေပုံမှန်မရှိ သို့မဟုတ် ၀င်ငွေနည်းပါးတဲ့ လူတွေ၊ ငွေကြေးပြေလည်သော်ငြားလည်း မြို့ပြနဲ့ ဝေးလံခေါင်ဖျားတဲ့ ဒေသတွေမှာ နေထိုင်တဲ့သူတွေနဲ့ စစ်ဘေးရှောင်ကလေးတွေပါပါ၀င်ပါတယ်။

ဒီထဲက ၀င်ငွေနည်းပါးတဲ့ သူတွေထဲမှာမှ ပညာရေးကို လုံး၀ရပ်တန့်လိုက်တဲ့ သူတွေရှိသလို၊ ငွေကုန်ကြေးကျသက်သာတဲ့ အစိုးရကျောင်းတွေကိုပဲ ‌ရွေးချယ်ကြရတဲ့ သူတွေလည်းရှိပါတယ်။ ဒီလူတန်းစားမှာ ဘယ်လိုလူမျိုးပဲဖြစ်ပါစေ ကျနော်တို့မှာ အပြစ်တင်ခွင့်မရှိပါဘူး။

မြို့ပြ‌နဲ့ဝေးပြီး ဝေးလံခေါင်ပါးတဲ့ ‌ဒေသတွေမှာ နေထိုင်တဲ့သူတွေအဖို့တော့ နိုင်ငံတကာပညာရေးဆိုတဲ့ ခေါင်းစဉ်ဟာ သူတို့အတွက် အလှမ်းဝေးနိုင်ပါတယ်။ ဒါ့အပြင် အင်တာနက်ကောင်းစွာ အသုံးပြု၍ မရနိုင်ခြင်းနှင့် လမ်းပန်းဆက်သွယ်ရေး အားနည်းခြင်းတွေကြောင့် ပညာရေးတင်မကဘဲ အစစအရာရာဟာ နှောင့်နှေးစေပါတယ်။ ဒါကြောင့် ပညာရေးနဲ့ ပတ်သက်တဲ့ အခွင့်လမ်းတွေကို ထိုးထွင်းသိရှိနိုင်စွမ်း အားနည်းကြပါတယ်။ ငွေကြေးရှိသော်ငြား လုံလောက်သော Knowledge နဲ့ Awareness မရှိမှုတွေကြောင့် ပညာရေးကို ရပ်တန့်ထားရတာဟာ ၀မ်းနည်းစရာကောင်းလှပါတယ်။

နောက်ဆုံး စစ်ဘေးဒါဏ်ကို ခံနေရကြတဲ့ ကလေးတွေအတွက်ကတော့ ပညာရေးဆိုတာဟာ ထည့်သွင်းစဉ်းစားစရာ ခေါင်းစဉ်တစ်ခုတောင် မဟုတ်ပါဘူး။ အသက်ရှင်သန်ရေးဟာသာလျှင် အရေးကြီးတဲ့အရာဖြစ်ပါတယ်။ ဒါကြောင့် သူတို့လေးတွေတွက် ပညာရေးဟာ လက်လှမ်းမမှီတဲ့ ကမ်းပါးကြီးတစ်ခု အနေနဲ့ တည်ရှိလို့နေပါတယ်။

ဘယ်လူတန်းစားပဲဖြစ်ပါစေ၊ မြန်မာနိုင်ငံအတွက်တော့ ပညာရေးဟာ နေရာတိုင်း၊ ဒေသတိုင်းမှာ လိုအပ်လျက်ရှိပါတယ်။

ပညာရေး၏ အခန်းကဏ္ဍ

ပညာရေးဟာ ဘယ်လောက်အရေးပါသလဲ။

နိုင်ငံတစ်နိုင်ငံမှာ ပညာရေးကသာ အခြေခံအုတ်မြစ်ဖြစ်ပါတယ်။ ပညာရေးဟာ လူ့အဖွဲ့စည်းရဲ့ ထောက်တိုင်ဖြစ်ပြီး၊ လူတစ်ယောက်ချင်းစီကို ဗသုသုတ၊ အသိဉာဏ်နဲ့၊ စဉ်းစားတွေးခေါ်နိုင်စွမ်းတွေကို တပ်ဆင်ပေးပါတယ်။ ဒီလူတွေပေါင်းစည်းခြင်းအားဖြင့် ပိုမြင့်မားတဲ့ လူနေမှုစနစ်နဲ့ တည်ငြိမ်တဲ့ Economy ကို ဖန်တီးပေးနိုင်မှာပါ။ လက်ရှိမြန်မာနိုင်ငံမှာ ဖြစ်နေတဲ့ လူတန်းစားမညီမျှမှုတွေနဲ့ လူ့အခွင့်ရေး ချိုးဖောက်ခံရမှုတွေဟာ ပညာရေးနိမ့်ကျခြင်းကို မီးမောင်းထိုးပြလို့နေပါတယ်။

COVID-19 ကာလကို တစ်ချက်ပြန်ကြည့်လိုက်ရအောင်။ မြန်မာနိုင်ငံအနေနဲ့ COVID မဖြစ်ခင် Head Start လေးလခန့်ရခဲ့သော်ငြားလည်း လူတန်းစား မညီမျှမှုတွေနဲ့ Stable မဖြစ်သော Economy‌ ကြောင့် ပြင်ဆင်မှုတွေဟာ မထိရောက်ခဲ့ပါဘူး။ Stay-at-home ကာလမှာ လူအများစုအတွက် ‌၀င်ငွေပြတ်လပ်ခဲ့ပြီး၊ ကျန်းမာရေးနဲ့ ပတ်သက်တဲ့ အသိမရှိကြခြင်း‌တို့ကြောင့် COVID-19 ရဲ့ ဒါဏ်ကို ပြည်သူတွေ အတော်လေး ခံစားခဲ့ရပါတယ်။

ဒီစာကိုရေးနေချိန်မှာ လွန်ခဲ့တဲ့ နှစ်လလောက်က ၀မ်းရောဂါတွေဖြစ်ခဲ့ကြပါသေးတယ်။ သန့်ရှင်းတဲ့ နေထိုင်စားသောက်မှုမရှိခြင်းနဲ့၊ ကျန်းမာရေးအသိနည်းပါးခြင်းတို့ကြောင့် ပျံ့နှံ့မှုနှုန်းကမြန်ဆန်ခဲ့ပါတယ်။

ယခုလက်ရှိ‌ရေဘေးဒါဏ်ကို ရင်ဆိုင်ကြရတဲ့အခါမှာလည်း ကြိုတင်ပြင်ဆင်မှုမရှိခြင်းနဲ့ Awareness နည်းပါးခြင်းတို့ကြောင့် လိုအပ်တာထက်ပိုပြီး အများကြီးထိခိုက်ခဲ့ရပါတယ်။

Sexual Harassment အဖြစ်အများဆုံးနိုင်ငံတွေကို စာရင်းပြုစုရင် မြန်မာနိုင်ငံဟာ ထိပ်ဆုံး နိုင်ငံ ၂၀ထဲမှာ ရပ်တည်လျှက်ရှိပါတယ်။ ဒါဟာလည်း မြန်မာနိုင်ငံရဲ့ Sex Education အားနည်းမှုနဲ့ အမျိုးသမီးအခွင့်အရေးတွေကို နားလည်မှု နည်းပါးခြင်းကြောင့်လို့ ပြောရင်မမှားပါဘူး။

စစ်အာဏာသိမ်းစအချိန်မှာ ပြည်သူတွေ ၇၂ နာရီလုံးလုံး အပြင်ကိုမထွက်ဘဲ နေခဲ့ကြတာကို ကြည့်ရင်၊ အားလုံးဟာ အယုံလွယ်ခဲ့ပြီး ကိုယ်ပိုင်ချင့်ချိန်စဉ်းစားနိုင်စွမ်း အားနည်းခဲ့တာကို မျက်ဝါးထင်ထင်မြင်ခဲ့ကြရပါတယ်။ ဒါကြောင့် ကိစ္စရပ် တစ်ခုခု ဖြစ်လာရင် ကိုယ်ပိုင်အမြင်နဲ့ သုံးသပ်ပြီး အမှားအမှန်ခွဲခြား ဆုံးဖြတ်တတ်ဖို့ Critical Thinking ဟာ လူတိုင်းအတွက်လိုအပ်လျက်ရှိပါတယ်။ ဒါတွေကို ပညာရေးကသာ ဖော်ဆောင်ပေးနိုင်မှာပါ။

အထက်ပါ ကိစ္စရပ်များကို ကြည့်ခြင်းအားဖြင့် မြန်မာနိုင်ငံမှာ ပညာရေးဟာ အခြား ကဏ္ဍတွေထက် အများကြီးပိုလိုအပ်နေတာကို မြင်ရမှာပါ။ အရင်တည်းက ပညာရေး နိမ့်ကျမှုကြောင့် တိုင်းပြည်ရဲ့ Economy ကလည်း နိမ့်ကျခဲ့ရတာပါ။ ယခုလက်ရှိမှာ ဒီလိုပုံစံအတိုင်း ပညာရေးကို ဆက်လက် အဖိနှိပ်ခံခဲ့ရင် နောက်မျိုးဆက်တွေအတွက် လွတ်မြောက်ဖို့ဆိုတာက အတော်လေးကို ခက်ခဲနေဦးမှာပါ။ ဒါကြောင့် SDG-17 မှာ ပညာရေးကဏ္ဍဟာ အရေးအပါဆုံးလို့‌ဆိုရင် မမှားပါဘူး။

ဘာတွေ လုပ်လို့ရနိုင်မလဲ

ပညာရေးကို မြှင့်တင်ဖို့မဟုတ်ရင်တောင် လက်ရှိပညာရေးကိုပဲ ရှေ့ဆက်နေဖို့ လိုအပ်ပါတယ်။ လူငယ်တွေဟာ တိုင်းပြည်ရဲ့ အသီးအပွင့်တွေပါ။ ပညာသင်သင့်တဲ့ အရွယ်မှာ သိသင့်၊ သိထိုက်တဲ့ ပညာရေးအခွင့်အရေးတွေကို ဆုပ်ကိုင်ခွင့်မရခဲ့ရင် နောက်မျိုးဆက်တွေအတွက် ‌ရင်လေးစရာဖြစ်လာစေမှာပါ။ ဆင်းရဲမွဲတွေမှုနဲ့ လူတန်းစား မညီမျှမှုကို အမြစ်ပြတ်စေနိုင်မှာ ပညာရေးပဲဖြစ်တာကြောင့် လူငယ်တွေအနေနဲ့ ထိုက်သင့်တဲ့ Education Access ကို အားလုံးရရှိဖို့ လိုအပ်ပါတယ်။

‌‌မျက်မှောက်ခေတ် Generation Z အများစုဟာ International Education ကို တက်လှမ်းဖို့ ကြိုးစားလျက်ရှိကြပါတယ်။ ဒါဟာ သိသာထင်ရှားတဲ့ သက်ရောက်မှု တစ်ခုကို ဖန်တီးနိုင်တဲ့ ပြယုဂ်တစ်ခုပဲဖြစ်ပါတယ်။ ကျောင်းသားတွေကို လှောင်ချိုင့်ထဲ သွတ်သွင်းတဲ့ Traditional Learning အစား၊ လွတ်လပ်စွာ တွေးခေါ်မှုကို မျိုးစေ့ချပေးတဲ့ နိုင်ငံတကာ ပညာရေးကို ပိုပြီးထောက်ပံ့သင့်ပါတယ်။

ဘယ်လိုထောက်ပံ့ပေးနိုင်မလဲ။

အပေါ်မှာပြောခဲ့တဲ့ ပညာရေးနဲ့ပတ်သက်ပြီး ကွဲပြားသွားတဲ့ လူတန်းစားနှစ်ရပ်ကို မှတ်မိမှာပါ။ လူတန်းစားနှစ်ရပ်လုံးဟာ ပညာရေးနဲ့စပ်လျဉ်းလို့ ပြဿနာ ကိုယ်စီနဲ့ ရင်ဆိုင်နေကြရပါတယ်။

ပထမလူတန်းစားက ပညာရေး(အထူးသဖြင့် နိုင်ငံတကာပညာရေး)နဲ့ ပတ်သက်လို့ လုံလောက်တဲ့ Knowledge ရှိကြပြီးသားပါ။ ဒါပေမဲ့ ငွေကြေးပြဿနာက အတားအဆီးဖြစ်လို့နေပါတယ်။ ဈေးအသက်သာဆုံးလို့ပြောလို့ရမဲ့ လမ်းကြောင်းတွေတောင်မှ စရိတ်ကမနည်းပါဘူး။ အခု ဒီစာ‌ကိုရေးနေချိန်မှာ GED Exam Fee အပြီးအစီး ဆယ့်ရှစ်သိန်းကျော်၊ IELTS Exam Fee ခုနစ်သိန်းကျော်၊ SAT Exam Fee ခြောက်သိန်းကျော် စတဲ့ဈေးနှုန်းတွေက ၀င်ငွေပုံမှန်မရှိတဲ့ လူတန်းစားအတွက် နည်းပါးတဲ့ ပမာဏတစ်ခုမဟုတ်ပါဘူး။ ဒါ့အပြင် ငွေဈေး‌မြင့်တက်လာတာနဲ့အမျှ ပြင်ဆင်မှု‌တွေဟာလည်း ဈေးကြီးလို့လာနေပါတယ်။ ဒီပြင်ဆင်မှုတွေ ပြီးသွားခဲ့ရင်တောင် နိုင်ငံခြားမှာ ကျောင်းသွားတက်ဖို့အတွက် သိန်းရာဂဏန်းကနေ ထောင်ဂဏန်းအထိ ကုန်ကျနိုင်ပါသေးတယ်။

ကျောင်းလခအတွက် ပညာသင်ဆုတွေကရော။

ပညာသင်ဆုတွေရဲ့ ရည်ရွယ်ချက်တွေက ကောင်းပေမဲ့လည်း အရေအတွက်နည်းပါးတာနဲ့ လူအနည်းငယ်ကိုသာ ထောက်ပံ့နိုင်တာကြောင့် လူငယ်တော်တော်များများအတွက် အလှမ်းဝေးနေဆဲပါ။

ပထမလူတန်းစားဟာ ဒီလို ပြဿနာမျိုးတွေကို ရင်ဆိုင်နေကြရတာဖြစ်တာ‌ကြောင့် သူတို့အတွက် ပညာသင်ဆုနဲ့ စာမေးပွဲကြေးတွေအတွက် ထောက်ပံ့ပေးနိုင်မဲ့ အဖွဲ့စည်းတွေ အများကြီးလိုအပ်‌နေပါတယ်။ Prospect Burma လို အဖွဲ့အစည်းမျိုးပါ။ နောက်ပိုင်းမှာ Private Organization တွေနဲ့၊ NGO အဖွဲ့စည်းတွေက ပိုမိုထောက်ပံ့လာနိုင်ကြပေမဲ့၊ ယနေ့အချိန်ထိ လုံလောက်တဲ့ အရေတွက်မရှိသေးတာကြောင့် Waste ဖြစ်သွားတဲ့ Potential တွေမနည်းပါဘူး။

ဒုတိယလူတန်းစားကတော့ ပညာရေးနဲ့ပတ်သက်တဲ့ ‘အသိ’ လိုအပ်နေတာပါ။ ဝေးလံခေါင်ဖျားတဲ့ ဒေသတွေမှာ နေထိုင်ကြတာအပြင်၊ Internet Access မရှိတာနဲ့ Resource တွေရှားပါးတာကြောင့် ပညာရေးနဲ့ အလှမ်းဝေးကြရတာပါပဲဖြစ်ပါတယ်။ နောက်ပိုင်းမှာ လူငယ်တွေဟာ SDG-17 နဲ့ပတ်သက်လို့ အကျိုးပြုတဲ့ Organization တွေကို တည်ထောင်ကြပြီး “အရွေ့” တစ်ခုကို ဖော်ဆောင်လာကြပါတယ်။ Online Webinar တွေ Training တွေကြောင့်ပဲ လူငယ်တွေအနေနဲ့ အတော်လေးကို အကျိုးရှိစေခဲ့ပြီး Positive Impact တစ်ခုကို ဖော်ဆောင်နိုင်ခဲ့ပါတယ်။ အားနည်းချက်ကတတော့ အားလုံးဟာ Social Media Platform တွေကနေပဲ တစ်ဆင့် ရပ်တည်ကြရတာပါ။ ဒါကြောင့် Social Media ကောင်းကောင်းသုံးနိုင်တဲ့၊ သုံးတတ်ကြတဲ့ မြို့နေလူတန်းစားကိုပဲ အဓိက ဦးတည်သွားစေပါတယ်။ ဆက်သွယ်ရေးခက်ခဲတဲ့၊ Internet ရဖို့ ခက်ခဲတဲ့ ဒေသတွေမှာနေထိုင်ကြသူ လူငယ်တွေအတွက်ကတော့ ဒီအဖွဲ့စည်းတွေနဲ့ ဝေးကွာနေဆဲဖြစ်ပါတယ်။ သူတို့တွေဟာ Education နဲ့ပတ်သက်တဲ့၊ Climate Change နဲ့ပတ်သက်တဲ့၊ Health နဲ့ ပတ်သက်တဲ့ အသိပညာတွေကို Social Media သုံးတဲ့ မြို့ပေါ်နေလူတန်းစားတွေထက်စာရင် အများကြီးလိုအပ်နေပါတယ်။

ဒါကြောင့် နိုင်ငံတကာပညာရေးနဲ့ ပတ်သက်လို့ Knowledge Sharing လုပ်တဲ့အခါ Social Platform တွေကနေ တစ်ဆင့်မဟုတ်ဘဲ ‌မြေပြင်ကို အမှန်တကယ်ရောက်ရှိနိုင်မဲ့ နည်းလမ်းတွေကိုပါ အသုံးချဖို့လိုအပ်ပါတယ်။ In-person Webinar တွေနဲ့ Leaflet စတာမျိုးတွေကို အသုံးချနိုင်ဖို့ လိုအပ်ပါလိမ့်မယ်။ ဒါမှလည်း လူတန်းစား အကုန်လုံးအတွက် ပညာရေးအခန်းကဏ္ဍဟာ ညီညီမျှမျှနဲ့ စီးဆင်းသွားစေမှာပါ။ ဒီကနေမှတစ်ဆင့် ငယ်ရွယ်တဲ့ Soul တွေရဲ့ အသိဉာဏ်နဲ့ ခွန်အားတွေကို ပေါင်းစည်းပြီး ‌တိုင်းပြည်နွံတောထဲကနေ ရုန်းထွက်ဖို့ “အရွေ့” တစ်ခု ဖော်‌ဆောင်နိုင်မှာပဲဖြစ်ပါတယ်။

စစ်ဘေးဒါဏ်ကို ခံစားနေကြရတဲ့ လူငယ်တွေအတွက်လည်း ပညာရေးဟာ အရေးပါတဲ့ ကဏ္ဍတစ်ခုမှာ ပါ၀င်နေပါသေးတယ်။ အသက်ရှင်သန်ရေးနဲ့ စား၀တ်‌နေရေးပြဿနာတွေပြီးရင် ပညာရေးဟာအရေးပါဆုံး ကိစ္စရပ်ပါပဲ။ သူတို့လေးတွေအတွက် အခကြေးငွေမယူဘဲ စေတနာနဲ့ စာသင်ပေးနိုင်မဲ့ ကိုယ်ကျိုးစွန့်နိုင်တဲ့ ဆရာ၊ ဆရာမတွေ အများကြီးလိုအပ်နေပါတယ်။ ဒါပေမဲ့လည်း ကိုယ်တိုင် ဘာမှမလုပ်ဘဲ တခြားသူကို ကိုယ်ကျိုးစွန့်ဖို့ တောင်းဆိုနေတာဟာ တရားမကျပါဘူး။ ဒါကြောင့် အလျင်းသင့်သလို ပညာရေးနဲ့ ပတ်သက်ပြီး အသိပညာပေးဖို့နဲ့၊ စစ်ပွဲတွေ ရပ်တန့်လာမဲ့ ကာလတစ်ခုကို‌ စောင့်ဆိုင်းပြီး ကြိုဆင်ပြင်ဆင်မှုတွေ လုပ်ထားခြင်းကသာလျှင် လက်တွေ့ကျတဲ့ရွေးချယ်မှုပဲ ဖြစ်ပါတယ်။

နိဂုံး

ပညာရေးဟာ နယ်ပယ်တိုင်းမှာ ‌အရေးပါပါတယ်။

လူငယ်တိုင်းဟာလည်း ပညာသင်ကြားခွင့်ရှိသင့်ပါတယ်။

တိုင်းပြည်အတွက် သက်ရောက်မှုရှိတဲ့ “အရွေ့” တစ်ခု ဖန်တီးလိုရင် ပညာရေးဆိုတဲ့ အခန်းကဏ္ဍကို တိုးတက်အောင် အရင်လုပ်ဆောင်ဖို့ လိုအပ်ပါတယ်။ အလွှာအသီးသီးက လူတန်းစားတိုင်း၊ နေရာအသီးအသီးက လူငယ်တိုင်း ပညာရေးနဲ့ ပတ်သက်တဲ့ အခွင့်အလမ်းတွေရရှ်ိဖို့၊ ပညာသင်ခွင့်ရရှိဖို့ ကျနော်တို့အားလုံးမှာ တာ၀န်ရှိပါတယ်။

စွမ်းရဲပြည့်သည် SAT စာမေးပွဲကို ဖြေဆိုအောင်မြင်ထားပြီး မြန်မာ့ပညာရေးပြုပြင်ပြောင်းလဲရေးကို စိတ်ဝင်စားသော မြန်မာလူငယ် Generation Z တစ်ဦးဖြစ်ပါသည်။

“ရေရှည်တည်တံ့ရေးလှုံ့ဆော်ရင်းအနာဂတ်ကိုတည်ဆောက်ကြစို့”

ယခုဆောင်းပါးတွင် ဖော်ပြထားမှုများသည် ဆောင်းပါးရှင်၏ အာဘော်သာဖြစ်ပြီး ရွှေတောင်သာဂသူစင်တာ၏ အာဘော်မဟုတ်ကြောင်း အသိပေးတင်ပြအပ်ပါသည်။ ဆက်သွယ်ရန်။ sabaitimes@shwetaungthagathu.com

အမေရိကန်နိုင်ငံခြားရေးဝန်ကြီးဌာနရဲ့ အရှေ့တောင်အာရှလူငယ်ခေါင်းဆောင်များအစီအစဉ် (Professional level) အတွက် ၂၀၂၀ ခုနှစ်ထဲက သွားရမယ့် ခရီးစဉ်က ကိုးဗစ်နဲ့ နောက်ရွေ့ခဲ့ရရင်း ၂၀၂၃ မှာ သွားရမှာမို့ တက်ကြွပြောရွှင်စွာနဲ့ လစ္စဘွန်း လေဆိပ်ကို မနက် ၁၀ အရောက် check in လုပ်ရန်ရောက်ခဲ့ချိန် United Airlines ကောင်တာ ရောက်တော့ ကိုယ်စီးရမယ့် လစ္စဘွန်း-ဝါရှင်တန် (၈ နာရီကြာ) ခရီးစဉ်က ဖျက်သိမ်းဖြစ်တာမို့ မနက်ဖြန်လေယာဉ်နဲ့မှ လိုက်ပါတဲ့။

လစ္စဘွန်းမှာ တစ်ရက်တာ အတွက် နေစရာ စီစဉ်ပေးပါမယ်တဲ့။ အရမ်းပျှော်နေတဲ့ အချိန်ကြားလိုက်ရတာက ဒေါသထွက်စရာမို့ စိတ်ကလည်း တိုသွားပြီး ဟာ မရဘူး၊ မနက်ဖန် မနက် ၉ နာရီ ငါ အစည်းအဝေးတက်ရမှာ ဒီနေ့ည ဝါရှင်တန်ရောက်မှ ရမှာလို့ ဒီနေ့ အတွက် တခြားလေယာဉ် မရှိဘူးလာဆိုပီး မေးတော့ United Airlines က ဒီနေ့ အတွက် ဝါရှင်တန် သွားမယ့်လေယာဉ်တွေ အကုန်ပြည့်နေပါပြီတဲ့။ အကယ်၍ မဖြစ်မနေ ဒီနေ့ ရောက်မှ ရမယ်ဆို ပေါ်တူဂီလေကြောင်း နဲ့ အဆင်ပြေမလားတဲ့။

ကိုယ်ကလည်း ရတယ် ဘာလေယာဉ်ဖြစ်ဖြစ် ဒီည ရောက်ဖို့ မှီရင်ရပီလို။ ပေါ်တူဂီလေကြောင်းရဲ့ ဝါရှင်တန် ခရီးစဉ်တွေ သူတို့ ကြည့်တော့လည်း အကုန်ပြည့်နေပီတဲ့။ ဒီနေ့ အတွက် မဖြစ်မနေဆို လစ္စဘွန်းကနေ လန်ဒန် အာ့ကနေ immigration ဖြတ် ပြီး လန်ဒန်-ဝါရှင်တန် လေဆိပ်ပြောင်းစီးမယ် ဆိုရင်တော့ ရနိုင်မယ် တစ်ခု ရှိတယ်တဲ့။ အာ့ဒီ လမ်းကြောင်းကြ ကိုယ်က အဆင်မပြေလေ၊ မြန်မာ passport က England ကို ဗီဇာ မပါပဲ ဝင်မရဘူးမလား။ US ဘက်က တာဝန်ရှိသူကို ဖုန်းဆက်တော့လည်း သူတို့ဆီမှာက မိုးမလင်းသေးတာမို့ ဖုန်းမကိုင်ကြ။ ကိုယ်လည်း အကြံတစ်ခု ရပီး လန်ဒန် မဟုတ်ပဲ နယူးယောက်ဆိုရင်ရော transit အဆင်ပြေမလားလို့
မေးကြည့်လိုက်တော့ သူတို့ရှာကြည့်ပြီး ပြန်ပြောတာက လစ္စဘွန်းကနေ နယူ ယောက် JFK လေဆိပ်ခရီးစဉ်တွေက လည်း အကုန်ပြည့်နေပါပီတဲ့။ ကိုယ်ကလည်း လုပ်ချင်တာကို ချက်ခြင်းရမှ ကျေနပ်တဲ့သူ ဆိုတော့ သူ့ကို ပြန်မငြင်းသေးပဲ ကိုယ်ဘာသာ Google ခေါက်ပြီး လစ္စဘွန်း-နယူးယောက် ခရီးစဉ် ရှာကြည့်တာပေါ့လေ။
ကံကောင်းစွာနဲ့ ကိုယ်က တွေ့တဲ့ ခရီးစဉ် လမ်းကြောင်းကို သူတို့ကို ပြလိုက်တော့ လစ္စဘွန်း-နယူးယောက် Newark လေဆိပ်တဲ့။

နယူးယောက် Newark မှာ transit လုပ်ပြီး ဝါရှင်တန် ကို ထပ်စီးရမယ့် လေယာဉ်က လေဆိပ်မတူဘူးတဲ့။ ကျွန်တော် google က ပြတဲ့ လမ်းကြောင်းက နယူးယောက် La Guardia ကနေ ဝါရှင်တန် Ronald Reagan လေဆိပ်ကို ထပ်စီးရမှာပေါ့လေ။
မဖြစ်မနေ ဒီလမ်းကြောင်းကို စီးချင်ပါတယ်ရင်တော့ Newark လေဆိပ် ကနေ La Guardia လေဆိပ်ကို ကားနဲ့ တဆင့်ကူးဖို့ သူတို့ ကားစီစဉ်ဖို့ လှမ်းပြောထားပေးမယ်ပေါ့လေ။ ကိုက လည်း Google ခေါက်ကြည့်တော့ Newark ကနေ La Guardia ကို သွားမယ်ဆို မြို့လည်က ဖြတ်ရမှာမို့ Time Square တို့ Emperor State Building တို့ လည်ဖို့ အခွင့်အရေးပဲ ဆိုပီး တွေးလိုက်ပီး အင်း အာ့လမ်းကြောင်းပဲ လမ်းမှတ် ဖြတ်လိုက်တော့လို့ ပြောလိုက်တာ။ Newark ကနေ La Guardia ကို ကူးတဲ့ အချိန် taxi ကို Time Square မှာ ဆင်းပီး ခဏ လည် ပီးမှ အာ့ကနေ ထပ်စီးဖို့ ဆိုရင်ရော အဆင်ပြေမလားလို့ ကိုယ်ကလည်း အစစ်တောင်းကြည့်လိုက်သေးတာ။ အာ့လိုတော့ အဆင်မပြေဘူးတဲ့ သူတို့ taxi ကို တစ်ခါပဲ ဌားပေးနိုင်မယ်တဲ့ လေဆိပ် ၂ ခု တစ်ခါတည်း ကူးပေါ့လေ။

ကြားထဲ transit အချိန်က ၆ နာရီလောက်ရတော့ ကိုယ်က လည်း ကိုယ်ရဲ့ မူလခရီးစဉ်ထဲ နယူးယောက် မပါတဲ့ ကြားကနေ ခု နယူးယောက်ကို ရောက်ပီးခါမှ Time Square မသွားရရင် ငါတော့ အသုံးမကျတဲ့ ကောင်ဖြစ်တော့မှာပဲ ဆိုပီး ရတဲ့ ကွာ သူတို့ ကားက Time Squareကို မရပ်ပေးဘူးဆို ကိုယ်ဘာသာ ရထားနဲ့ Time Square ကို သွား ပီးမှ အာ့ကနေ လည်ပီးမှ La Guardia ကို ရထားနဲ့ ထပ်ကူးမယ်ကွာ ဆိုပီး အကွက်ချလိုက်တာပေါ့လေ။ နောက်ဆုံးတော့ နယူးယောက်ကို ဝင်ချင်တဲ့ ကိုယ်ဆန္ဒပြည့်သွားပြီး လစ္စဘွန်းကနေ နယူးယောက် Newark ကို စီးရပီးပေါ့လေ။ ကြားထဲ လေယာဉ်မထွက်ခင် ဖြစ်ကြောင်းကုန်စဉ်ကို ရန်ကုန်က အဖေကို ပြောပြလိုက်သေးတာ အဖေက သားရေ ဖြစ်ပါ့မလားတဲ့၊ နယူးယောက်ကို တစ်ခါမှ ရောက်ဖူးတာလည်း မဟုတ်၊ လေယာဉ်စိုက်မှာကလည်း ည ၁၂ နာရီ ကီလို ၃၀ ခရီးဆောင်အိတ်တွေရော ကျောပိုးအိတ်ထဲ Laptop တွေရော တစ်ခုခု အန္တရာယ် ဖြစ်ကုန်မှ ဒုက္ခရောက်မယ်ပေါ့လေ။ ရတယ် ပါပါ စိတ်မပူနဲ့ သားသား ကြည့်လုပ်လိုက်မယ်ပေါ့လေ။ အာ့ဒါဆိုလည်း နယူးယောက် ရောက်တာနဲ့ ဖုန်းကဒ်ဝယ်ပီး သူဆီ ဖုန်းခေါ်ပေါ့လေ၊ သူစိတ်ပူနေမယ် ဆိုပီး အဖေကတော့ မှာနေသေးတယ်။

ကိုယ်ကလည်း နယူးယောက်ကို မသိရင် လမ်းထိပ်က မုန့်ဆိုင်သွားသလိုကို လုပ်ပစ်တာ အမေရိကသွားတာကို ဒေါ်လာ ဆိုလို ၁ ဒေါ်လာတောင် အရွက်မပါဘူး။
စိတ်ထဲတော့ အမယ် ငါက Europe က လာတာ apple watch နဲ့ ပေးလိုက်ရင် ရမှာပဲ ဆိုတဲ့ အတွေးပေါ့လေ။ လစ္စဘွန်းမှာဆို Metro တွေက apple watch နဲ့ တန်းပေးလို့ ရနေပီမလားလေ။ Newark လေဆိပ်ကနေ အထုပ်တွေဆွဲ ဖုန်းကဒ်ဝယ်ပီး Time Square ကို သွားမယ့် လမ်းကြည့်တော့ လေဆိပ်ကနေ ကားတဆင့်စီးမှ ရထားစီးရမယ့်နေရာ ကို ရောက်မှာတဲ့။ အာ့နဲ့ ကားမှတ်တိုင်သွား၊ ကားလာတော့ ကားပေါ်တက်တော့ Apple pay နဲ့ မရဘူးတဲ့ ကားကဒ်ရှိမှ ဒါမှ မဟုတ် cash ပေးမှ ရမယ်တဲ့။
ဟိုက် ကိုယ်မှာ ဒေါ်လာ ဆိုလို့ ၁ ဒေါ်လာ အရွက်တောင် မပါလာဘူး။ အိုကေ အာ့ဆိုလည်း ငါ ပြန်ဆင်းလိုက်ဦးမယ်၊ ATM မှာ အရွက်ထုတ်ပီး ပြန်လာမယ် ခဏစောင့်လို့ရမလား မေးနေတုန်းပဲ၊ bus ပေါ်မှာ အိမ်ပြန်ဖို့ ထိုင်နေတဲ့ လေယာဉ်မယ်က ရတဲ့ သူ့အစား ငါ စိုက်ပေးလိုက်မယ်တဲ့ သူမှာ အထုပ်တွေ အများကြီးနဲ့ ATM ကို သွားရင် အဆင်မပြေဖြစ်နေမယ် ဆိုပီးပေါ့။ ဒီလိုနဲ့ ကားထွက်တော့ ကိုယ်လဲ ကားလက်မှတ်ဖို့ Apple pay နဲ့ ပြန်လွှဲပေးမယ်ဆိုပီး သူဆီက မေးတော့ ရတယ် နယူးယောက်က ကြိုဆိုပါတယ်၊ ပြန်မပေးနဲ့တော့ ရတယ်တဲ့။

ကိုလည်း ပြုံးဖြီးလုပ်ပြပြီး ကျေးဇူးတင်ပါတယ်ပေါ့လေ။ အာ့ကနေ ရထားဘူတာရောက်တော့ဆင်း၊ စီးရမယ့် ရထားကို လိုက်ရှာတာ နယူးယောက် ရထားကလည်း ရှုပ်တော့ မနည်းရှာလိုက်ရသေးတာ။ နောက်ဆုံး စီးရမယ့်နေရာ ရောက်တဲ့အချိန်ကြ စင်္ကြန်ထိ ဘာမှ အတားအစီး မရှိဘူး ငွေပေးစရာ ရှာမတွေးဘူးပေါ့လေ။ အာ့ဒီလိုနဲ့ ရပ်နေတဲ့ အာဖရိကနွယ်ဖွား တစ်ဦးကိုကို တွေ့တော့ Hi bro ငါ လက်မှတ်ဖိုး ငွေက ဘယ်လို ပေးရမလဲပေါ့ ဆိုတော့၊ ကဒ်အရင်ဝယ် ပီးမှ ကဒ်ထဲ ငွေဖြည့်ရမှာတဲ့။ အာ့နဲ့ ကဒ်ဝယ်ဖို့ လုပ်နေတုန်းပဲ ရထားက ရောက်လာပါလေရော။ ရထားလာနေပီ ရထားစိုက်မှ ရထားပေါ်က လက်မှတ်စစ်ကို မင်း cash နဲ့ ပေးလိုက်လည်း ရတယ်တဲ့။ ဟိုက်လာပြန်ပီ cash ကိုယ်ကလည်း ၁ ဒေါ်လာတောင် အရွက် မပါ ဘူးဆိုနေမှ။ အာ့လိုနဲ့ ရထားက စိုက်တော့ ဟိုဘဲက လက်မှတ်စစ်ကို ပြောပါလေရော၊ သူမှာ cash လည်း မထုတ်ထား၊ ရထားကဒ်ကလည်း မဝယ်ရသေးဘူးပေါ့၊ ဝယ်ဖို့ လုပ်နေတုန်း ရထားစိုက်လာတာဆိုပီး၊ လက်မှတ်စစ်ကလည်း ကိုက ကီလို ၃၀ အိတ်ရော ကျောပိုအိတ်တွေရောနဲ့ မို့ ထင်ပါရဲ့ ရတယ် တက်တက်တဲ့ လက်မှတ်ဖိုး မပေးနဲ့တော့တဲ့။

အာ့လို့နဲ့ Newark airport ကနေ Time Square ကို ၁ ဒေါ်လာတောင် မကုန်ပဲ ရောက်သွားတယ်ပေါ့လေ။ Time Square ရောက်တော့ အဖေဆီ ဖုန်းဆက် စိတ်မပူနဲ့ အဆင်ပြေပြေ ရောက်လာပီပေါ့လေ။ ပီးတော့ ည ၂ နာရီလောက် ကြီး Time Square ကနေ hot dog လေး ဝယ်စားရင်း live လွှင့်လိုက်သေးတာ Facebook မှာ၊
နယူးယောက် မြိုလည်ခေါင်မှာ အထုပ်တွေဆွဲ တစ်ယောက်တည်း ဟို နေရာ ဓာတ်ပုံရိုက် ဒီနေရာ ဓာတ်ပုံရိုက်ပေါ့လေ။ အဖေကတော့ တောက်လျှောက်ဖုန်းဆက်နေတာ အဆင်ပြေလား နောက်လေဆိပ်ကို ဆက်သွားရဦးမယ် အချိန်ကို ဂရုစိုက်ဘာညာဆိုပီးပေါ့လေ။ နယူးယောက်မြို့လည်ခေါင်မှာ မနက် ၄ ခွဲလောက်ထိ ပတ်ပြီးမှ La Guardia ကို သွားဖို့ Metro စီးတော့မှာပဲ Apple pay နဲ့ ပေးလို့ရတော့တယ်။ သူက New Jersey ဘက်က bus နဲ့ ရထားနဲ့က Apple pay နဲ့ ပေးမရပဲ New York မြို့ထဲက metro ပဲ apple pay နဲ့ ငွေရှင်းလို့ရမှန်း သိသွားတာ။ အာ့ကနေ တဆင့် metro က ထွက်တော့ La Guardia ကို သွားဖို့က ကားထပ်စီးရဦးမှာ၊ ကံကောင်းချင်တော့ လေဆိပ် က free shuttle bus ရှိတော့ shuttle bus ပေါ်တက် သွားပီး La Guardia ရောက်တော့မှ လေဆိပ် terminal မှားဆင်း မိပါလေရော။

ကိုယ်ဆင်းလိုက်တဲ့ terminal က Delta Airlines ရဲ့ terminal၊ ကိုယ်စီးရမှာက American Airlines တော်သေးတာပေါ့၊ လစ္စဘွန်းက ထွက်ကတည်းက ပွဲခံခဲ့သမျှ အမှားအယွင်းမရှိပဲ၊ La Guardia ရောက်မှာ မှားလို့သာ အာ့လိုနဲ့ ကားပေါ် ပြန်တက် American Airlines ရဲ့ terminal ကို ရောက် ဝါရှင်တန် Ronald Reagan လေဆိပ်ကို ထွက်ခါနီးကြမှာ အဖေ့ကို ဖုန်းတစ်ခါ ပြန်ဆက်ပေါ့လေ။ ပါပါ စိတ်မပူနေနဲ့တော့ အကုန် အဆင်ပြေတယ်ပေါ့လေ၊ ခု ဝါရှင်တန် ကို လေယာဉ် စီးတော့မယ် ဆိုပီး။
အာ့လိုနဲ့ မနက် ၈ ခွဲ ဝါရှင်တန်ရောက် Uber နဲ့ ဟိုတယ်ရောက်တော့ မနက် ၉ နာရီ ထိုးနေပီ။ ကိုယ်နဲ့ အတူ ဖွင့်ပွဲ သွားကြမယ့် သူငယ်ချင်းတွေက ညထဲက ရောက်ကြပီး အခမ်းအနားကို သွားကြဖို့ ဂိတ်ဝမှာ ကိုယ်က တစ်ညလုံးလည်း မအိပ်ပဲ နယူးယောက်မှာ သောင်းကျန်းထားပီး ခုမှ ရောက် ဟိုတယ် ခန်းထဲ အမြန်ဝင် ရေချိုးပီး မနက် ၉ ခွဲစတဲ့ YSEALI Professional Fellowship အခမ်းအနားကို သူတို့နဲ့ အတူ တက်လိုက်သေးတာ ။ ကဲ နယူးယောက်သွားတောလားပေါ့လေ။

တင်သျှိုင်းအောင်သည် လစ္စဘွန်းတက္ကသိုလ် ITI မှ သုတေသီတစ်ဦးဖြစ်ဦး လက်ရှိတွင် ၂၀၂၄ ခုနှစ် အရှေ့တောင်အာရှလူငယ်ခေါင်းဆောင်မှု အစီအစဥ် ၏ ရေရှည်တည်တံ့ခိုင်မြဲ၍ဟန်ချက်ညီသောဖွံ့ဖြိုးတိုးမှုခေါင်းစဥ်အောက်မှ အကြီးတန်း Fellow များအား လမ်းညွှန်းပေးလျှက်ရှိပါသည်။

“ရေရှည်တည်တံ့ရေးလှုံ့ဆော်ရင်းအနာဂတ်ကိုတည်ဆောက်ကြစို့”

ယခုဆောင်းပါးတွင် ဖော်ပြထားမှုများသည် ဆောင်းပါးရှင်၏ အာဘော်သာဖြစ်ပြီး ရွှေတောင်သာဂသူစင်တာ၏ အာဘော်မဟုတ်ကြောင်း အသိပေးတင်ပြအပ်ပါသည်။ ဆက်သွယ်ရန်။ sabaitimes@shwetaungthagathu.com